جواب: با سلام و تحیت؛ برای توضیح سئوال و پاسخ آن لازم می دانم به چند نکته اشاره کنم:
الف) این سوره را اگرچه برخی از مفسران، مدنی تفسیر کرده اندلیکن قرائنی وجود دارد مبنی بر اینکه از سوره های مکی است و در ردیف آیات و سوری است که در مکه بر قلب پیامبر اسلام(ص) نازل شده است و سیاق آیات سوره دلالت دارد بر اینکه مشرکین حجاز و مکه برای اینکه رسول خدا(ص)را بایکوت کرده و با دعوت او به مقابله بپردازند، او را گاهی کاهن و جادوگر و در مورادی مجنون معرفی می کردند و چون اعراب ساکن حجاز و مکه، با ادبیات شعر و شاعری، خوب آشنا بودند و فصاحت و بلاغت و صنایع ادبی را بهتر از بقیه ملل می شناختند و در ابداع شعر ید طولی داشتند، در موارد زیادی آهنگ آیات قرآنی را با آهنگ اشعار خود مقایسه نموده و آن را شعر و رسول گرامی اسلام را شاعر معرفی می کردند؛ به همین جهت قرآن در موارد مکرر و از جمله در این سوره مبارکه بالخصوص در این آیه مورد بحث، همسوئی قرآن را با شعر نفی کرده و شاعری رسول گرامی اسلام(ص) را به شدت مورد انکار قرا می دهد.
ب) قرآن کریم در این آیه، شعراء را بصورت جمع و با الف و لام(الشعراء) بکار برده است و احتمال دارد این الف و لام، استغراق باشد یعنی همه شعراء چنین هستند و استثناء بعدی هم این احتمال را تایید می کندو احتمال هم دارد که الف و لام عهد باشد و اشاره کند به اینکه آنانیکه پیامبر خدا(ص)را متهم به شعر و شاعری می کنند و منظورشان شعرائی است که با آنان حشر و نشر دارند و آنان به دلیل ماهیت کارشان که شعر و شاعری و هنر نمائی و خیالپردازی است، اکثر اتباع و پیروانشان مانند خودشان هستند و در این صورت استثناء بعد در حکم استثناء منقطع خواهد بود.
ج) فن شعر از صناعات پنجگانه منطقی است و از حیث مبادی و صورت و ساختار استدلالی و همینطور از حیث هدف ، با برهان فرق دارد. مبنای اصلی شعر بر تخیلات است و هنر شعر و شاعری در این است که مهارت و استادی کامل در استعارات داشته باشد و هدف از آن رسیدن به واقع نیست بلکه هدف، تحریک احساسات و تصرف در عواطف و تصویر و ارائه مسائل، به آنگونه است که شاعر ساخته است در صورتیکه وحی، القاء و کشف واقعیات، توسط حضرت حق بر قلب پیامبر(ص) است؛ شاعر واقع را آنطور که قوه مخیله او اجازه و دخالت می کند، ارائه می کند ولی ارائه و کشف حقایق آنطوریکه هست با اشراق الهی است. فاعل شعر، قوه متخیله شاعر است و فاعل وحی، خداست. د شعر، شاعر هنر نمائی می کند و از قدرت فعاله خیالش کمک گرفته و مصنوع خودش را ظاهر می سازد ولی در وحی، رسول خدا(ص) فقط حامل پیام است.
سئوالات قرآنی