ادامه شکیات نماز
نماز احتیاط
مسئلۀ 1307:کسی که نماز احتیاط بر او واجب شده است باید بعد از سلام نماز بلافاصله نیت نماز احتیاط کند و تکبیرةالاحرام بگوید و بعد از آن فقط سورۀ حمد را بخواند و به رکوع برود و دو سجده را بجای آورد، حال اگر یک رکعت نماز احتیاط بر او واجب بوده، پس از سجدۀ دوم تشهّد را بخواند و سلام دهد و اگر دو رکعت نماز احتیاط بر او واجب بوده باید بعد از سجدۀ دوم یک رکعت دیگر بخواند و بعد از تشهّد سلام دهد و نماز را تمام کند.
مسئلۀ 1308:نماز احتیاط سوره و قنوت ندارد و واجب است هنگام خواندن حمد حتّی «بِسْمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم» آنرا هم آهسته بخواند و نباید نیت آنرا به زبان جاری کرد.
مسئلۀ 1309:اگر نمازگزار قبل از خواندن نماز احتیاط یا در وسط آن بفهمد نمازی را که خوانده صحیح بوده است، خواندن و تمام کردن نماز احتیاط لازم نیست.
مسئلۀ 1310:اگر در شمارۀ رکعتهای نماز شک کند، به گونهای که نماز احتیاط بر او واجب شود، ولی بعد از نماز شک او برطرف گردد، چند صورت دارد:
1-اگر پیش از شروع نماز احتیاط بفهمد نمازی که خوانده درست بوده باید مطابق مسئلۀ قبل عمل کند.
2-اگر پیش از شروع نماز احتیاط بفهمد رکعتهای نمازش کم بوده است، چنانچه کاری که عمدی و سهوی آن نماز را باطل میکند انجام نداده است، باید آنچه که از نماز نخوانده بخواند و برای سلام بیجا دو سجدۀ سهو بجای آورد. اگر سهواً کلام بیجایی هم گفته باشد دو سجدۀ سهو نیز برای کلام بیجا بجای آورد و اگر کاری که نماز را باطل میکند انجام داده باید نماز را اعاده کند.
3-اگر بعد از خواندن نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش به مقدار نماز احتیاط بوده است، مثلاً در شک بین سه و چهار، یک رکعت نماز احتیاط بخواند و بعد بفهمد نماز را سه رکعت خوانده، نمازش صحیح است.
4-اگر بعد از خواندن نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش کمتر از نماز احتیاط بوده مثلاً شکش بین دو و چهار بوده است و دو رکعت نماز احتیاط خوانده و بعد متوجه شده که نماز را سه رکعت خوانده است، اقوی آنست که نماز باطل است چنانچه کاری که نماز را باطل میکند انجام نداده باشد، بنا بر احتیاط مستحب کسری نماز را به نماز متّصل کند و دو سجدۀ سهو برای سلام بیجا انجام دهد و نماز را هم دوباره بخواند و چنانچه کاری که نماز را باطل میکند انجام داده است، فقط نماز را اعاده کند.
5-اگر بعد از خواندن نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش بیشتر از نماز احتیاط بوده است، مثلاً شکش بین سه و چهار بوده و یک رکعت نماز احتیاط خوانده است و بعد متوجه شده که نماز را دو رکعت خوانده است، چنانچه بعد از نماز احتیاط کاری که سهوی و عمدی آن نماز را باطل میکند بجای نیاورده مثلاً پشت به قبله نکرده باشد، باید کسری نماز را به نماز متّصل کند و دو سجدۀ سهو برای سلام بیجا انجام دهد و نماز را هم دوباره بخواند و چنانچه کاری که نماز را باطل میکند انجام داده است، باید نماز را اعاده کند.
6-اگر در بین نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش بیشتر یا کمتر از نماز احتیاط بوده است، بنا بر احتیاط واجب نماز احتیاط را رها کند و کسری نماز را بجا آورد و دو سجدۀ سهو برای سلام بیجا انجام دهد و نماز را هم دوباره بخواند.
7- اگر در بین نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش به اندازۀ نماز احتیاط بوده است بنا بر احتیاط واجب نماز احتیاط را تمام کند و نماز را هم دوباره بجای آورد.
8-اگر نمازگزار بین دو و سه و چهار شک کند و بعد از خواندن دو رکعت نماز احتیاط ایستاده یادش بیاید که نماز را دو رکعت خوانده است، لازم نیست نماز احتیاط دو رکعت نشسته را بخواند.
مسئلۀ 1311:اگر برای نمازگزار هم نماز احتیاط واجب شود و هم قضای سجده و تشهد یا دو سجدۀ سهو، بایداول نماز احتیاط و بعد بقیۀ واجبات را بجای آورد.
مسئلۀ 1312:اگر شک کند نماز احتیاطی را که بر او واجب بوده بجای آورده است یا نه، چنانچه وقت نماز گذشته است به شک خود اعتنا نکند و اگر وقت دارد در صورتی که مشغول کاردیگری نشده و از جای نماز برنخاسته وکاری که نماز را باطل میکند انجام نداده است باید نماز احتیاط را بخواند و اگر مشغول کار دیگری شده یا کاری که نماز را باطل میکند انجام داده است یا بین نماز و شک او زیاد طول کشیده است بنا بر احتیاط، نماز احتیاط را بخواند و نماز را هم دوباره بخواند، هر چند در فرض اوّل اگر نماز احتیاط را بخواند و در فرض دوم و سوم، اگر نماز را دوباره بخواند کافی است.
مسئلۀ 1313:اگر شک دارد که یکی از موارد وجوب نماز احتیاط برای او پیش آمده است، لازم نیست آنرا بخواند، ولی اگر احتیاطاً آنرا انجام دهد اشکال ندارد.
مسئلۀ 1314:اگر موقعی که مشغول نماز احتیاط است در یکی از کارهای آن شک کند چنانچه محل آن نگذشته باشد، باید بجای آورد و اگر محلّش گذشته، نباید به شک خود اعتنا کند.
مسئلۀ 1315:اگر در شمارۀ رکعتهای نماز احتیاط شک کند بنا را بر بیشتر بگذارد و اگر طرف بیشتر شک، نماز را باطل میکند، بنا را بر کمتر بگذارد و آنرا تمام کند و در هر دو صورت بنا بر احتیاط مستحب دوباره نماز احتیاط را بخواند و نماز را هم از سر بگیرد.
مسئلۀ 1316:اگر بعد از سلام نماز احتیاط شک کند که یکی از اجزاء یا شرایط آنرا بجای آورده یا نه، به شک خود اعتنا نکند.
مسئلۀ 1317:اگر در نماز احتیاط رکنی را زیاد کند یا مثلاً به جای یک رکعت دو رکعت بخواند، نماز احتیاط باطل میشود و بنا بر احتیاط دوباره نماز احتیاط را بخواند و بعد اصل نماز را نیز بخواند، ولی چنانچه چیزی که رکن نیست اشتباهاً کم یا زیاد شود نمازش صحیح است و بنا بر احتیاط دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1318:اگر در نماز احتیاط تشهّد یا یک سجده را فراموش کند اگر بجا آوردن آنها در وسط نماز ممکن باشد باید انجام دهد، ولی اگر این کار ممکن نباشد، احتیاط آنست که بعد از سلام نماز احتیاط، آنرا قضا کند و دو سجدۀ سهو نیز بجای آورد.
سجدۀ سهو
مسئلۀ 1319:سجدۀ سهو در سه مورد واجب میشود:
1-در نماز چهار رکعتی پس از سجدۀ دوم شک کند که چهار رکعت خوانده یا پنج رکعت.
2- هرگاه تشهّد را فراموش کند، پس از قضای آن باید دو سجدۀ سهو بجای آورد.
3-در نماز اشتباهاً حرفی بزند.
همچنین در چهار مورد بنا بر احتیاط باید بعد از سلام نماز دو سجدۀ سهو بجا آورد:
1-هرگاه بیجا سلام نماز را بگوید، مثلاً در رکعت اول اشتباهاً سلام دهد.
2-هرگاه یک سجده را فراموش کند بعد از قضای آن بنا بر احتیاط واجب دو سجدۀ سهو بجای آورد.
3-هرگاه جایی که باید بایستد، اشتباهاً بنشیند یا جایی که باید بنشیند اشتباهاً بایستد.
4-هرگاه اشتباهاً چیزی به نماز اضافه و یا کم کند، احکام این موارد در مسائل آینده بیان میشود.
مسئلۀ 1320:اگر انسان اشتباهاً یا به خیال اینکه نمازش تمام شده است حرف بزند واجب است، دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1321:برای حرفی که از آه کشیدن، سرفه کردن و مانند آن پیدا میشود سجدۀ سهو واجب نیست، ولی اگر مثلاً اشتباهاً آه یا آخ بگوید واجب است دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1322:هر کلامی که در صورت عمد بودن، موجب باطل شدن نماز میشود، همان کلام از روی سهو موجب دو سجدۀ سهو میگردد.
مسئلۀ 1323:اگر چیزی را که غلط خوانده دوباره بهطور صحیح بخواند، برای دوباره خواندن آن سجدۀ سهو لازم نیست.
مسئلۀ 1324:اگر در نماز سهواً مدّتی حرف بزند و عرفاً همۀ آن یک مرتبه تکلّم حساب شود، دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1325:اگر اشتباهاً تسبیحات اربعه را نگوید بنا بر احتیاط واجب بعد از نماز دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1326:اگر در جایی که نباید سلام نماز را بدهد اشتباهاً بگوید: «أَلسَّلاَمُ عَلَینَا وَ عَلَی عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِینَ» یا بگوید: «أَلسَّلاَمُ عَلَیکمْ وَ رَحْمَۀ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ» یا مقداری از این دو سلام را بگوید، بنا بر احتیاط واجب باید دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1327:اگر در جایی که نباید سلام دهد اشتباهاً هر سه سلام را بگوید دو سجدۀ سهو کافی است و اگر سهواً فقط بگوید: «أَلسَّلاَمُ عَلَیک أَیهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَۀُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ»، بهتر است دو سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1328:اگر سجدۀ سهو واجب را عمداً انجام ندهد گناه کرده و واجب است هر چه زودتر آنرا بجای آورد و اگر به سبب فراموشی انجام ندهد، باید هرگاه متوجّه شد آنرا انجام دهد و در هر دو صورت لازم نیست نماز را دوباره بخواند.
مسئلۀ 1329:اگر سجدۀ سهو را فراموش کند و در نماز واجب بعد یادش بیاید باید بعد از تمام کردن نماز فوراً آنرا بجای آورد.
مسئلۀ 1330:اگر نمازگزار یک سجده یا تشهد را فراموش کند اگر قبل از رکوع رکعت بعد یادش بیاید واجب است برگردد و آنرا بجا آورد و بعد از نماز بنا بر احتیاط واجب برای قیام بیجا دو سجدۀ سهو بجای آورد، ولی اگر در رکوع یا بعد از آن یادش بیاید که یک سجده یا تشهد را از رکعت قبل فراموش کرده است باید بعد از سلام نماز، سجده و تشهد را قضا کند و بنا بر احتیاط دو سجدۀ سهو برای فراموشی سجدۀ واحده و بنا بر اقوی دو سجدۀ سهو برای نسیان تشهد بجای آورد و در تشهد سجدۀ سهو قصد قربت مطلقه بدون نیت واجب یا مستحب کند.
مسئلۀ 1331:اگر شک دارد که یکی از موارد سجدۀ سهو برای او پیش آمده است، لازم نیست آنرا بجای آورد، ولی اگر احتیاطاً آنرا انجام دهد اشکال ندارد.
مسئلۀ 1332:کسی که شک دارد مثلاً یک بار دو سجدۀ سهو بر او واجب شده است یا دوبار اگر یک بار دو سجدۀ سهو بجای آورد کافی است.
مسئلۀ 1333:اگر بداند در دو سجدۀ سهو اشتباهاً سجدهای کم یا زیاد شده است بنا براحتیاط دوباره سجدۀ سهو بجای آورد.
مسئلۀ 1334:هنگامی که پس از سلام نماز قصد سجدۀ سهو میکند، لازم نیست نیت آنرا بر زبان بیاورد بلکه تنها توجه به اینکه سجده انجام میدهد کافی است.