نماز مسافر
مسئلۀ 1353:مسافر با هشت شرط باید نمازهای ظهر، عصر و عشا را شکسته یعنی دو رکعتی بخواند و روزۀ او نیز درست نیست و آن شرایط به ترتیب زیر است:
شرط اول: سفر او کمتر از هشت فرسخ شرعی، (یعنی هر فرسخ، حدود پنج هزار و هفتصد و پنجاه متر) نباشد.
مسئلۀ 1354:اگر رفتن و برگشتن او هشت فرسخ باشد باید نماز را شکسته بخواند، چه بخواهد در همان شب و روز برگردد یا در غیر آن، به شرط اینکه نخواهد ده روز در مقصد بماند.
مسئلۀ 1355:کسی که رفتن و برگشتن او هشت فرسخ است در صورتی باید نمازش را شکسته بخواند که رفتن او کمتر از چهار فرسخ نباشد، بنابراین اگر راهِ رفتن سه فرسخ و راهِ برگشتن پنج فرسخ باشد باید نماز را تمام بخواند.
مسئلۀ 1356:اگر سفر او مختصری از هشت فرسخ کمتر باشد یا نداند که سفرش هشت فرسخ است یا کمتر، باید نماز را کامل بخواند و در صورت شک بنا بر اقوی تحقیق و تفحّص لازم نیست اگر چه در صورتی که تحقیق برای او مشقّت نداشته باشد بهتر است تحقیق کند.
مسئلۀ 1357:مسافت از راههای زیر ثابت میشود و به دست میآید:
1-علم و یقین به دست آمده از طریق تحقیق و پرسش.
2-به قدری شایع و معروف باشد که باعث علم و یقین گردد.
3-بینۀ شرعی که همان گواهی دو نفر باشد.
4-گواهی یک عادل و یا موثّق که عادتاً از سخن او اطمینان به دست آید.
5-نشانهها و تابلوهایی که در راهها نصب شده است و نوعاً موجب اطمینان عادی میگردد، مگر آنکه انسان علم وجدانی پیدا کند که خطاست. در این صورت و صورت چهارم اگر قول یک نفر اطمینان بخش نباشد، احتیاط آنست که هم نماز را شکسته و هم تمام بخواند و روزه را بگیرد و قضای آنرا نیز بجای آورد.
مسئلۀ 1358:کسی که یقین دارد سفرش هشت فرسخ است اگر نماز را شکسته بخواند و بعد بفهمد که هشت فرسخ نبوده، واجب است همان نماز را چهار رکعت بخواند و اگر وقت خارج شده است قضا کند.
مسئلۀ 1359:کسی که یقین دارد سفرش هشت فرسخ نیست و نمازش را تمام بخواند و بعد معلوم شود که هشت فرسخ بوده، در صورتی که در وقت معلوم شود، نماز را باید اعاده کند و اگر بعد از وقت معلوم شود، احتیاط آنست که قضا کند، گرچه اقوی عدم وجوب قضاست.
مسئلۀ 1360:کسی که یقین دارد سفرش هشت فرسخ نیست یا شک دارد که هست یا نه، اگر در بین راه بفهمد که هشت فرسخ بوده است، در صورتی که سفرش مقصد معین داشته و مسافرت به آن مقصد معین را قصد کرده است، ولی نمیدانسته که تا آن مقصد هشت فرسخ مسافت وجود داشته یا نه، در این صورت چه باقی ماندۀ راه به مقدار مسافت شرعی باشد و چه نباشد، باید نمازش را شکسته بخواند و اگر تمام خوانده دوباره شکسته بخواند.
مسئلۀ 1361:اگر بچهای که به سن بلوغ نرسیده قصد مسافرت کند و در وسط راه سفر به سن بلوغ برسد، واجب است نمازهای چهار رکعتی را شکسته بخواند ولو اینکه مابقی سفر او به اندازة مسافت نباشد و نیز اگر قبل از بلوغ بخواهد نماز بخواند باید به صورت یک امر مستحبّی نمازهای چهار رکعتی را شکسته بخواند و نوافل نمازهایشکسته را نیز بجای نیاورد.
مسئلۀ 1362:اگر در بین دو محلّی که فاصلۀ آنها کمتر از چهار فرسخ است چند مرتبه رفت و آمد کند، اگرچه جمعاً هشت فرسخ شود، باید نماز را تمام بخواند.
مسئلۀ 1363:اگر محلّی دو راه دارد و یکی از دو راه کمتر از هشت فرسخ است چنانچه از راهی که کمتر است مسافرت کند نمازش کامل و چنانچه از راهی که بیشتر است برود باید نمازش را شکسته بخواند.
مسئلۀ 1364:مبدأ هشت فرسخ آخرین ساختمانهای شهر است و در این جهت بلاد کبیره و صغیره، شهرهای کوچک و بزرگ، فرقی ندارند مگر آنکه محلّههای یک شهر بزرگ به گونهای از یکدیگر دور و جدا باشند که چند محل حساب شوند و شخصی را که از یک محلّه به محلّۀ دیگر برود بگویند مسافرت کرده است.
شرط دوم: از ابتدا قصد هشت فرسخ را داشته باشد
مسئلۀ 1365:اگرکسی به جایی که فاصلهاش کمتر از هشت فرسخ است مسافرت کند و بعد از رسیدن به آنجا قصد کند به جایی برود که با هم هشت فرسخ میشود، چون از ابتدا قصد هشت فرسخ را نداشته است باید نماز را تمام بخواند، ولی اگر بخواهد از آنجا هشت فرسخ برود یا اینکه چهار فرسخ برود و به وطنش یا جایی که میخواهد ده روز بماند، برگردد که مجموع رفت و برگشت هشت فرسخ میشود، باید نماز را شکسته بخواند.
مسئلۀ 1366:مسافر زمانی میتواند نمازش را شکسته بخواند که از اول قصد رفتن به هشت فرسخ شرعی را داشته باشد، بنابراین اگر کسی از شهر یا روستا خارج شود و قصدش این باشد که اگر رفیق پیدا کرد هشت فرسخ برود، در صورتی که اطمینان داشته باشد که رفیق پیدا میکند در واقع علم به حصول شرط داشته باشد، باید نمازش را شکسته بخواند و اگر اطمینان نداشت باید نماز را تمام بخواند.
مسئلۀ 1367:کسانی که به سفر میروند، ولی نمیدانند که سفرشان چند فرسخ است، مانند کسانی که در جستجوی گمشدهای هستند، هر قدر هم بروند نمازشان را باید تمام بخوانند، ولی اگر هنگام بازگشت به وطن یا جایی که میخواهند ده روز در آنجا بمانند، فاصله به اندازۀ هشت فرسخ باشد، واجب است نماز را شکسته بخوانند، همانگونه که اگر در بین رفتن قصد کند که چهار فرسخ برود و برگردد و مجموع این رفت و برگشت هشت فرسخ باشد، باید نمازش را شکسته بخواند.
مسئلۀ 1368:کسی که از ابتدا قصد هشت فرسخ یا چهار فرسخ رفت و چهار فرسخ برگشت را دارد، حتّی اگر هر روز مقدار کمی راه برود، هنگامی که از مبدأ به اندازهای دور شود که ساختمانهای شهر را نبیند و صدای متعارف اذان شهر را هم نشنود، وارد محدودۀ سفر شده است و باید نمازش را شکسته بخواند.
مسئلۀ 1369:کسی که در سفر در اختیار دیگری است، مانند خدمتگذاری که از خود اختیاری ندارد یا متّهمی که با مأمور سفر میکند، اگر میداند که سفر او هشت فرسخ یا بیشتر است باید نماز را شکسته بخواند و اگر نمیداند بنا بر احتیاط بپرسد، ولی اگر نمیتواند بپرسد نماز خود را تمام بخواند.
مسئلۀ 1370:کسی که در سفر در اختیار دیگری است اگر بداند یا گمان و شک داشته باشد که پیش از رسیدن به چهار فرسخ از او جدا میشود و خود نیز به سفر ادامه نمیدهد، باید نماز را تمام بخواند.
مسئلۀ 1371:کسی که در سفر در اختیار دیگری است، اگرچه بداند او به اندازة مسافت شرعی خواهد رفت منتها اگر یقین یا ظن یا بنا بر اقوی حتی شک داشته باشد که پیش از رسیدن به چهار فرسخ از او جدا میشود، باید نماز را تمام بخواند، ولی اگر منشأ شک او این باشد که احتمال دهد مانعی برای ادامۀ سفر پیش میآید، چه احتمال او در نظر مردم بجا باشد و چه نباشد، باید نماز را شکسته بخواند زیرا قصد مسافت کرده است.
شرط سوّم: در بین راه از قصد هشت فرسخ منصرف نشود، پس اگر قبل از رسیدن به چهار فرسخ از قصد خود برگردد، یا مردد شود، باید نماز را تمام بخواند
مسئلۀ 1372:اگر مسافر بعد از رسیدن به چهار فرسخ از ادامۀ سفر منصرف شود و بخواهد همانجا بماند یا بعد از ده روز برگردد یا در رفتن و ماندن مردّد شود، باید نماز را تمام بخواند، ولی اگر قصد داشته باشد قبل از ده روز برگردد باید نماز را شکسته بخواند.
مسئلۀ 1373:اگر مسافر برای رفتن به محلّی که هشت فرسخ یا بیشتر است حرکت کند و بعد از رفتن مقداری از راه بخواهد جای دیگری برود، چنانچه از محلّ اولی که حرکت کرده تا جایی که میخواهد برود هشت فرسخ بهطور مستقیم یا رفت و برگشت باشد، باید نماز را شکسته بخواند، هر چند مسیر او عوض شده باشد.
مسئلۀ 1374:اگر مسافر قصد مسافت بکند و قبل از آنکه به هشت فرسخ برسد بر ادامه دادن راه مردّد شود و هنگامی که مردّد است نرود و بعد تصمیم بگیرد که ادامه دهد، باید تا آخر مسافرت نماز را شکسته بخواند، همچنین است اگر موقعی که مردّد است مقداری راه برود و بعد تصمیم بگیرد که هشت فرسخ دیگر برود یا چهار فرسخ برود و برگردد.
مسئلۀ 1375:اگر مسافر قصد مسافرت کند، ولی پیش از آنکه به هشت فرسخ برسد مردّد شود که بقیۀ راه را برود یا نه و هنگامی که مردّد است مقداری راه برود و بعد تصمیم بگیرد که بقیۀ راه را برود در این صورت باقی ماندۀ سفر او ولو به انضمام برگشتن، اگر به اندازۀ هشت فرسخ باشد، واجب است نماز را شکسته بخواند و اگر کمتر از هشت فرسخ باشد واجب است نماز را تمام بخواند، چنانچه راهی که قبل از مردّد شدن و راهی که بعد از تصمیم جدید میرود جمعاً هشت فرسخ باشد، بنا بر احتیاط واجب نماز را هم شکسته و هم تمام بخواند.
شرط چهارّم: نخواهد قبل از رسیدن به هشت فرسخ از وطن خود بگذرد یا ده روز یا بیشتر در جایی بماند
مسئلۀ 1376:کسی که میخواهد قبل از رسیدن به هشت فرسخ از وطن بگذرد یا ده روز در محلّی بماند و نیز کسی که مردّد است از وطن بگذرد یا ده روز در محلّی بماند، اگر از ماندن ده روز و یا ماندن در وطن منصرف شود باز هم باید نماز را تمام بخواند، ولی اگر باقی ماندۀ راه هشت فرسخ باشد یا چهار فرسخ و بخواهد برود و برگردد باید بعد از حرکت جدید نماز را شکسته بخواند.