نماز عید فطر و نماز عید قربان
مسئلۀ 1638:نماز عید فطر و قربان در زمان حضور امام معصوم(ع) و بسط ید و حاکمیت بالفعل آن بزرگواران واجب است و نیز واجب است که با جماعت خوانده شود و در زمان غیبت که دسترسی به امام معصوم(ع) وجود ندارد، در صورتی که مجتهد جامع شرایط در رأس حاکمیت قرار گیرد و شرایط اقامۀ نمازهای عیدین فطر و قربان را فراهم کند، ظاهر آنست که بنا بر احتیاط اقامه شود و مانند نماز جمعه، افراد واجد شرایط که شرعاً در عدم حضور معذور نیستند واجب است شرکت کنند.
مسئلۀ 1639:افرادی که حضورشان در نماز جمعه واجب نیست، در نمازهای عید فطر و قربان هم واجب نیست.
شرایط نماز عید فطر و قربان
مسئلۀ 1640:در نماز عید واجب نیز مانند نماز جمعه علاوه بر شرایط عمومی نماز، چهار چیز دیگر هم واجب است:
1- به جماعت خوانده شود.
2- حدّاقل تعداد نمازگزاران به همراه امام، پنج نفر مرد بالغ و عاقل و بنا بر احتیاط غیر مسافر باشند.
3- امام باید دو خطبه را بعد از نماز بخواند.
4-بنا بر احتیاط بین دو مصلّی که نماز عید برپا میشود، حدّاقل یک فرسخ شرعی (حدود 5750 متر) فاصله باشد.
مسئلۀ 1641:در مواردی که شرایط برای نمازهای واجب عید فطر و قربان فراهم نیست یا اینکه افرادی با عذر نتوانستهاند شرکت کنند، شرایط مذکور در مسئلۀ قبل معتبر نیست در این صورت نماز عید فطر و قربان را هم میشود به جماعت خواند و هم فرادا و ایراد دو خطبه و رعایت فاصلۀ مذکور در بند چهار مسئلۀ قبل نیز لازم نیست.
مسئلۀ 1642:خطبههای نماز عید فطر و قربان مانند خطبههای نماز جمعه است، ولی این دو خطبه لازم است در صورت وجوب بعد از نماز ایراد شود.
مسئلۀ 1643:بهتر است در خطبۀ نماز عید فطر احکام و مسائل مربوط به زکات فطره و در خطبۀ نماز عید قربان احکام و مسائل مربوط به قربانی گفته شود.
مسئلۀ 1644:تمام شرایطی که در امام جمعه معتبر است در امام نماز عیدین فطر و قربان هم معتبر است.
زمان نماز عید فطر و قربان
مسئلۀ 1645:وقت نماز عید فطر و قربان از طلوع آفتاب روز عید تا ظهر همان روز است و در صورتی که به هر دلیل خوانده نشود، قضا ندارد.
مسئلۀ 1646:مستحب است نماز عید قربان را پس از بلند شدن آفتاب بخوانند و در عید فطر مستحب است، پس از بلند شدن آفتاب افطار کنند و زکات فطره را هم بدهند و بعد از آن نماز عید فطر را بخوانند.
کیفیت نماز عید فطر و قربان و احکام آن
مسئلۀ 1647:نماز عید فطر و قربان دو رکعت است که در رکعت اول بعد از تکبیرةالاحرام و حمد و سوره باید پنج تکبیر بگویند و پس از هر تکبیر یک قنوت بخوانند و بعد از قنوت پنجم تکبیر دیگری گفته شود و به رکوع روند و دو سجده را بجا آورند و برخیزند و در رکعت دوم بعد از حمد و سوره چهار تکبیر بگویند و پس از هر تکبیر یک قنوت بخوانند و تکبیر پنجم را گفته و به رکوع و بعد به سجده روند و سپس تشهّد گویند و نماز را تمام کنند.
مسئلۀ 1648:نماز عید سورۀ مخصوصی ندارد، ولی بهتر است در رکعت اول سورۀ اعلی (87) و در رکعت دوم سورۀ شمس (91) و یا در رکعت اول سورۀ شمس و در رکعت دوم سورۀ غاشیه (88) را بخوانند.
مسئلۀ 1649:در قنوت نماز عید فطر و قربان هر دعا و ذکری خوانده شود کفایت میکند، ولی بهتر است این دعا را به امید ثواب بخوانند:
«أَللَّهُمَّ أَنْتَ أَهْلَ الْکبْرِیاءِ وَ الْعَظَمَة وَ أَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَۀِ وَ أَهْلَ التَّقْوَی وَ الْمَغْفِرَۀِ، أَسْأَلُکَ بِحَقِّ هَذَا الْیَوْمِ، أَلَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِینَ عِیداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّیاللَّهُعَلَیهِوَآلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ کرَامَتاً وَ مَزِیداً، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُدْخِلَنِی فِی کُلِّ خَیرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُخْرِجَنِی مِنْ کُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ، صَلَوَاتُکَ عَلَیهِ وَ عَلَیهِمْ، أَللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ خَیرَ مَا سَأَلَکَ بِهِ عِبَادُکَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِکَ مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ عِبَادُک الْمُخْلَصُونَ».
مسئلۀ 1650:بهتر است مردم در حالی که عمامۀ سفید بر سر نهادهاند، پیاده و با پای برهنه و با وقار و طمأنینه برای نماز عید حاضر شوند و نماز را در بیابان و صحرا بخوانند و در مکه مستحب است نماز را در مسجدالحرام بجا آورند.
مسئلۀ 1651: خواندن نماز عید در زیر سقف مکروه است.
مسئلۀ 1652:مستحب است روز عید فطر قبل از نماز عید با خرما افطار کنند و در روز عید قربان بعد از نماز قدری از گوشت قربانی بخورند.
مسئلۀ 1653:مستحب است پیش از نماز عید غسل کنند و دعاهایی که در کتب ادعیه منقول است به قصد رجا و امید ثواب بخوانند.
مسئلۀ 1654:نماز عید فطر و قربان، اذان و اقامه ندارد، بلکه اگر با جماعت بخوانند مستحب است قبل از نماز سه مرتبه «أَلصَّلاَۀ» بگویند.
مسئلۀ 1655:مستحب است در نماز عیدین بر زمین سجده کنند و در حال گفتن تکبیرها دستها را بلند کنند و کسی که نماز عید میخواند چه با جماعت باشد یا فرادا، نماز را بلند بخواند.
مسئلۀ 1656:شب عید فطر بعد از نماز مغرب و عشا و بعد از نماز صبح و همچنین بعد از نماز ظهر و عصر روز عید فطر و نیز بعد از نماز عید، مستحب است بگویند:
«أَللَّهُ أَکبَرُ، أَللَّهُ أَکبَرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکبَرُ، أَللَّهُ أَکبَرُ وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ، أَللَّهُ أَکبَرُ عَلَی مَا هَدَانَا».
مسئلۀ 1657:مستحب است انسان در ماه ذیالحجه بعد از ده نماز که اول آنها نماز ظهر روز عید- دهم ذی الحجه- و آخر آنها نماز صبح روز دوازدهم است، تکبیرهایی را که در مسئلۀ پیش گفته شد بگوید و پس از آن ادامه دهد: «أَللَّهُ أَکبَرُ عَلَی مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی مَا أَبْلاَنَا». ولی اگر عید قربان در مِنا باشد، مستحب است بعد از پانزده نماز که اول آنها نماز ظهر روز عید و آخر آنها نماز صبح روز سیزدهم است، این تکبیرها را بگوید.
مسئلۀ 1658:مأموم در نماز عید مانند نمازهای دیگر باید غیر از حمد و سوره بقیۀ ذکرها را خودش بگوید.
مسئلۀ 1659:اگر نمازگزار در تعداد تکبیرها یا قنوتهای نماز شک کند، در صورتی که محل آن گذشته باشد- مثلاً در رکوع شک کند- به شک خود اعتنایی نکند و اگر محل آن نگذشته باشد بنا را بر اقلّ بگذارد و اگر بعداً معلوم شود گفته است، اشکال ندارد.
مسئلۀ 1660:اگر در نماز عید قرائت، تکبیرها یا قنوتها را فراموش کند، نمازش صحیح است، ولی اگر رکوع یا دو سجده یا تکبیرةالاحرام را فراموش کند نمازش باطل است.
مسئلۀ 1661:اگر مأموم هنگامی برسد که امام جماعت تعدادی از قنوتها و تکبیرها را گفته باشد، در آن تعداد از قنوتها که باقی مانده است، از امام متابعت کند و هنگامی که امام به رکوع رفت بقیه را خودش انجام دهد و بعد خود را به امام برساند و چنانچه در هر قنوت یک سُبْحانَ اللّه یا الحَمْدُلله بگوید و در رکوع، امام را درک کند، کافی و بهتر است و اگر با گفتن تکبیرها به صورت پشت سر هم و ترک قنوت و ذکر آن ولو بهطور مختصر در رکوع، امام را درک کند بهتر است و اگر این مقدار هم مهلت نداشته باشد، تکبیرات باقی مانده را با قنوت ولو بهطور مختصر، بعد از رکوع امام خودش بگوید و بعد خود را ولو بعد از رکوع به امام برساند.
مسئلۀ 1662:اگر مأموم امام جماعت را در رکوع رکعت اول نماز عید درک کند، اقتدا کند و هر اندازه از تکبیرات را با قنوت مختصر که میتواند بجای آورد و خود را به رکوع امام برساند و اگر در رکعت دوم برسد اقتدا کند و پس از چهار قنوت امام، قنوت پنجم و تکبیر آنرا خودش بخواند و پس از سلام برخیزد و رکعت دوم را خودش بجای آورد.
مسئلۀ 1663:اگر نمازگزار در نماز عید یک سجده یا تشهّد را فراموش کند، احتیاط آنست که آنها را پس از نماز بجای آورد و اگر کاری کند که برای آن در نمازهای یومیه سجدۀ سهو لازم است، بنا بر احتیاط بعد از نماز دو سجدۀ سهو به قصد رجا بجای آورد.
مسئلۀ 1664:احتیاط مستحب است که زنها از حضور در نماز عید خودداری کنند، ولی رعایت کردن این احتیاط برای زنان سالخورده لازم نیست.
مسئلۀ 1665:در نماز عید فطر و قربان مکروه است که افراد نمازگزار با اسلحه به نماز حاضر شوند، مگر آنکه هراس از دشمن وجود داشته باشد که در این صورت کراهت برداشته میشود.