احکام مبطلات روزه

 

مسئلۀ 1804:اگر روزه‏دار عمداً و با اختیار یکی از کارهایی که روزه را باطل می‏کند انجام دهد، روزه‏اش باطل می‏شود و چنانچه عمدی نباشد روزه‏اش صحیح است، ولی اگر جنب بخوابد و به تفصیلی که در مسئلۀ 1776 گفته شد تا اذان صبح غسل نکند روزۀ او باطل است.

مسئلۀ 1805:اگر روزه‏دار سهواً یکی از کارهایی را که روزه را باطل می‏کند انجام دهد و به خیال اینکه روزه‏اش باطل شده است دوباره عمداً یکی از آنها را انجام دهد روزه‏اش باطل است.

مسئلۀ 1806:اگر به سبب ندانستن مسئله یکی از کارهایی که روزه را باطل می‏کند انجام دهد، چنانچه در دانستن مسئله کوتاهی کرده باشد روزه‏اش باطل است، ولی اگر کوتاهی نکرده یا حکم مسئله را اشتباه فهمیده باشد، باطل بودن روزۀ او معلوم نیست، هر چند احتیاط مستحب مؤکد آنست که دوباره آن‎را بجای آورد.

مسئلۀ 1807:اگر چیزی را به زور در گلوی انسان روزه‏دار بریزند یا سر او را با زور در آب فرو ببرند، روزه‏اش باطل نمی‏شود، امّا اگر مجبورش کنند که روزۀ خود را باطل کند، مثلاً به او بگویند که اگر غذا نخوری ضرر مالی یا جانی به تو می‏زنیم و خودش برای جلوگیری از ضرر چیزی بخورد روزه‏اش باطل می‏شود و چنانچه در ماه رمضان باشد، بقیۀ روز را امساک کند و قضای آن‎را هم بجای آورد.

مسئلۀ 1808:روزه‏دار نباید جایی برود که می‏داند یا اطمینان دارد که چیزی در گلویش می‏ریزند یا مجبورش می‏کنند که خودش روزه‏اش را باطل کند و اگر فقط قصد رفتن به آنجا را کرده و نرود یا برود و چیزی به خوردش ندهند، اظهر آنست روزه‏اش باطل نمی‏شود و اگر بعد از رفتن مجبورش کنند روزه‏اش را بخورد، بنا بر احتیاط روزه‏اش باطل است، ولی اگر چیزی در گلویش بریزند معلوم نیست روزه‏اش باطل شود، اگرچه بهتر است در همۀ فروض مذکور قضای آن‎را بجای آورد.

مسئلۀ 1809:اگر تشنگی و عطش به روزه‏دار طوری غلبه کند که اگر آب نخورد بترسد هلاک شود، می‏تواند به اندازه‏ای که ضرورت دارد آب بخورد و روزه‏اش باطل می‏شود، اگرچه کفاره ندارد. در صورتی که ماه رمضان باشد واجب است بعد از مصرف کردن آب به اندازة ضرورت تا آخر روز امساک کند و بعد از ماه رمضان قضای آن روز را بجای آورد. اگر ماه رمضان نباشد، امساک بقیۀ روز واجب نیست، در صورت واجب معین بودن روزه بهتر است تا آخر روز امساک کند.

 

کفّارة روزه‏

 

مسئلۀ 1810:اگر کسی عمداً و بدون داشتن عذر شرعی در ماه رمضان افطار کند و روزه‏اش را باطل کند، علاوه بر قضای آن، کفّاره نیز بر او واجب می‏شود و کفّارة روزۀ ماه رمضان سه چیز است که انسان مخیر است به‌طور معمول یکی از آنها را انجام دهد:

1-گرفتن دو ماه روزه به‌طوری که سی و یک روز آن پی‎درپی باشد و اگر بقیۀ آن پی‎درپی نباشد اشکال ندارد.

2- دادن شصت مُد و چارک طعام (هر چارکی ده سیر است) به شصت فقیر یا سیر کردن آنها.

3- آزاد کردن یک بنده در راه خدا (که فعلاً موضوعیتی ندارد).

مسئلۀ 1811:کسی که می‏خواهد دو ماه روزۀ رمضان را بگیرد واجب است طوری شروع کند که پیش از گرفتن سی و یک روز به روزی که روزه در آن حرام است، مثلاً عید قربان برخورد نکند، همچنین نباید به روزی برخورد کند که روزۀ آن واجب معین باشد، مانند نذر معین، ولی اگر عذرهایی مانند حیض و نفاس یا سفری که در رفتن آن مجبور بوده و از اختیار او بیرون است فاصله شود، اشکال ندارد و باید بعد از برطرف شدن عذر بقیه را انجام دهد.

مسئلۀ 1812:کسی که باید دو ماه پی‎درپی روزه بگیرد، اگر در طول سی و یک روز، بدون عذر یک روز را روزه نگیرد یا وقتی شروع کند که در بین آن به روزی برسد که روزۀ آن واجب معین است، باید روزه‏ها را از سر بگیرد.

مسئلۀ 1813:کسی که می‏خواهد شصت فقیر را سیر کند، می‏تواند آنها را به یک باره یا در چند نوبت دعوت کند و نیز می‏تواند به هر کدام یک مُد طعام گندم، جو، خرما، برنج، ذرت و مانند اینها معادل تقریبی‏750 گرم مواد خوراکی بدهد و در یک کفّاره جایز نیست به یک فقیر بیش از یک‏ طعام داده شود و اگر توان پرداخت آن مقدار را هم نداشته باشد، هر چند فقیر را که می‏تواند سیر کند یا هر مقدار مواد خوراکی که می‏تواند بدهد و اگر به هیچ وجه توان ندارد استغفار کند و پس از آن هر وقت توانست بهتر است کفّاره را بدهد.

مسئلۀ 1814:کسی که برای کفّارة یک روز باید شصت فقیر را سیر کند، اگر به شصت فقیر دسترسی ندارد، نمی‏تواند به یک فقیر بیش از یک مُد طعام بدهد یا یک فقیر را بیش از یک مرتبه سیر کند، ولی چنانچه اطمینان داشته باشد که فقیر آنها را به زن و فرزند خود می‏دهد یا آنان را سیر می‏کند، می‏تواند برای هر یک از نان‎خورهای فقیر اگرچه صغیر باشند، یک مُد طعام بدهد.

مسئلۀ 1815:در مواردی که به علّت عذری چند روز روزه نگرفته است و باید برای هر روز یک مُد طعام به فقیر بدهد، می‏تواند کفّارة چند روز را به یک فقیر بدهد.

مسئلۀ 1816:کسی که عمداً روزه‏اش را باطل کرده، پس از آن، چه بعدازظهر مسافرت کند و یا قبل از ظهر برای فرار از روزه سفر کند، کفّاره از او ساقط نمی‏شود، حتی اگر قبل از ظهر مسافرت برای او پیش آید، کفّاره از او ساقط نمی‏شود.

مسئلۀ 1817:اگر کسی عمداً روزۀ خود را باطل کند و بعد از آن عذری مانند حیض، نفاس یا مرضی که برای روزه‏دار ضرر دارد پیش آید، بنا بر احتیاط واجب کفّاره از او ساقط نمی‏شود.

مسئلۀ 1818:اگر انسان یقین داشته باشد که اوّل ماه رمضان است و عمداً روزه‏اش را باطل کند و بعداً معلوم شود که آخر ماه شعبان بوده، کفّاره ندارد، گرچه بهتر است کفّاره بدهد.

مسئلۀ 1819:اگر کسی شک کند که آخر ماه رمضان است یا اول ماه شوّال و عمداً روزۀ خود را باطل کند و بعداً معلوم شود اول شوّال بوده، کفّاره بر او واجب نیست، گرچه بهتر است کفّاره بدهد.

مسئلۀ 1820:اگر مرد روزه‏دار در ماه رمضان همسر روزه‏دار خود را وادار به جماع کند، واجب است هم کفّارة خودش را بدهد و هم کفّارة همسرش را، ولی اگر زن به جماع راضی باشد یا زن شوهرش را وادار به جماع کند و یا کاری که روزه را باطل می‏کند انجام دهد، کفّارة هر کس بر خودش واجب است.

مسئلۀ 1821:اگر مرد همسر روزه‏دار خود را در ماه رمضان وادار به جماع کند و زن در اثنای جماع راضی گردد، دو کفّاره بر مرد و یک کفّاره بر زن واجب می‏شود، امّا اگر مرد روزه‏دار همسر روزه‏دار خودش را در ماه رمضان به کارهای دیگری که روزه را باطل می‏کند- غیر از جماع - وادار سازد کفّارة روزۀ زن بر هیچ کدام واجب نیست.

مسئلۀ 1822:اگر مرد روزه‏دار در ماه رمضان با همسر روزه‏دار خود که خواب است جماع کند فقط یک کفّاره بر خودش واجب می‏شود، ولی روزۀ زن صحیح است و کفّاره نیز ندارد.

مسئلۀ 1823:هیچ کس به علّت اینکه مسافر یا بیمار است و روزه نیست، حق ندارد همسر روزه‏دار خود را وادار به جماع سازد و اگر وادارکند، روزۀ زن صحیح است و کفّارة زن بنا بر احتیاط بر مرد واجب است، ولی بر خود مرد کفّاره واجب نیست.

مسئلۀ 1824:جایز نیست انسانی که کفّاره بر عهدۀ اوست در بجای آوردن آن کوتاهی کند، گرچه فوراً نیز لازم نیست انجام دهد، ولی اگر کوتاهی کرد و چندین سال به تأخیر افتاد، چیزی بر آن افزوده نمی‏شود.

مسئلۀ 1825:کسی که قضای روزۀ رمضان گرفته است اگر تا اذان ظهر آن‎را باطل نکند، دیگر نمی‏تواند باطل کند و اگر بعدازظهر آن‎را عمداً باطل کند باید به ده فقیر هر کدام ده مُد طعام یعنی حدود 750 گرم گندم، جو، خرما، برنج یا ذرّت و مانند اینها بدهد و اگر نمی‏تواند باید بنا بر احتیاط واجب سه روز پی‎درپی روزه بگیرد و خوب است به جای ده فقیر، شصت فقیر را اطعام کند.

مسئلۀ 1826:کسی که نذر کرده روز معین را روزه بگیرد، واجب است مطابق نذر خود عمل کند و اگر عمداً افطار کند علی‎الظاهر کفّارة او مانند کفّارة رمضان است.

مسئلۀ 1827:کسی که روزۀ اعتکاف گرفته است نمی‏تواند روزه‏اش را با جماع باطل کند و اگر عمداً با جماع باطل کند، کفّارة او مانند کفّارة ماه رمضان است و بنا بر احتیاط لازم، ترتیب را باید رعایت کند، ابتدا بنده را آزاد کند- چون اکنون مصداق ندارد، موضوعاً منتفی است- سپس دو ماه پی‎درپی روزه بگیرد و در مرتبة سوم شصت فقیر را سیر کند یا به شصت فقیر، هر کدام 750 گرم طعام دهد و اگر معتکف روزه را با مبطلات دیگری غیر از جماع باطل کند کفّاره ندارد، به جز استمناء که بهتر است کفّاره داده شود.