ادامه احکام مبطلات روزه
مواردی که فقط قضای روزه واجب است
مسئلۀ 1828:در موارد زیر فقط قضای روزه واجب است:
1-هرگاه روزهدار بدون آنکه کار مُبطِل روزه انجام دهد، قصد کند که روزۀ خود را به هم بزند و آنرا باطل کند یا قصد ریا کند یا از نیت روزه عدول کند و نیت روزه نکند.
2- هرگاه در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش کند و با حالت جنابت یک یا چند روز، روزه بگیرد.
3- هرگاه در ماه رمضان بدون اینکه تحقیق کند صبح شده یا نه کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد و بعد معلوم شود صبح بوده است، حتی در صورتی که بعد از تحقیق گمان کند که صبح شده یا هنوز شب باقی است یا تردید داشته باشد که صبح شده یا نه، در صورتی که کاری که روزه را باطل میکند انجام داده باشد، فقط قضای روزه لازم است، ولیاگر پس از تحقیق یقین پیدا کند صبح نشده است و چیزی بخورد و بعداً معلوم شود صبح بوده، قضای روزه واجب نیست.
4- هرگاه به گفتة کسی که میگوید صبح نشده کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد و بعد معلوم شود صبح بوده است، خواه گفتة آن فرد برای او حجّت باشد یا نباشد. اگر از گفتة او یقین کندکه صبح نشده و بعداً معلوم شود صبح شده است، در این صورت نه کفّاره دارد و نه قضا.
5- هرگاه به گفته کسی که میگوید صبح شده، یقین نکند یا خیال کند شوخی کرده است و کاری که مبطل روزه است، انجام دهد و بعد معلوم شود صبح بوده است.
6- هرگاه نابینا و مانند آن به گفتة کسی که میگوید غروب شده اطمینان کرده و افطار کند و بعد معلوم شود غروب نبوده است.
7-بنا بر احتیاط هرگاه در هوای صاف به علّت تاریک شدن هوا، یقین کند غروب شده و افطار کند و بعداً معلوم شود غروب نبوده است، ولی اگر در هوای ابری با اطمینان به اینکه غروب شده افطار کند و بعداً معلوم شود غروب نبوده است، قضا لازم نیست و اگر در هوای صاف شک کند که غروب شده و یا ظن داشته باشد که غروب شده است، اگر افطار کند اقوی آنست که کفّاره هم بدهد.
8- به گفتة دو عادل روزۀ خود را افطار کند یا به گفتة کسی اطمینان پیدا کند که غروب شده و افطار کند، ولی بعد معلوم شود غروب نبوده است و چنانچه خبر دهندگان عادل نباشند یا از گفتة فردی اطمینان حاصل نکند، بنا بر اظهر کفّاره هم واجب است.
9- هرگاه بیجهت یا برای خنک شدن مضمضه کند، یعنی آب را در دهان بگرداند، ولی بیاختیار فرو دهد. اگر فراموش کند روزه است یا برای وضوی نماز واجب مضمضه کند و بیاختیار فرو رود، قضا بر او واجب نیست. اگر غیر از آب چیز دیگری را در دهان قرار دهد و بدون اختیار فرو رود یا آب را به عنوان استنشاق وارد بینیکند و بدون اختیار فرو رود، باز هم قضا واجب نیست.
10- بنا بر احتیاط هرگاه با همسرش ملاعبه و بازی کند و بدون اینکه قصد یا عادت داشته باشد، بیاختیار منی از او خارج شود، اقوی آنست که قضا ندارد، اگرچه بنا به احتیاط مستحب قضای آنرا بجای آورد.
مسئلۀ 1829:در صورتی که بداند اگر مضمضه کند، آب فرو خواهد داد یا فراموش کرده و آب را فرو خواهد برد، مضمضه کردن آب جایز نیست.
مسئلۀ 1830:مضمضه زیاد برای روزهدار مکروه است و اگر بعد از مضمضه بخواهد آب دهان را فرو ببرد بهتر است قبل از آن سه مرتبه آب را در دهان بگرداند و بیرون بریزد.
مواردی که قضا و کفّاره، هر دو واجب است
مسئلۀ 1831:در موارد زیر علاوه بر قضای روزه کفّاره نیز بر انسان واجب میشود:
1-اگر با علم، آگاهی و عمد یکی از مبطلات روزه را انجام دهد و همچنین بنا بر احتیاط واجب اگر عمداً سر را زیر آب ببرد یا نسبت دروغ به خداوند متعال و پیامبر اسلام(ص)وامامان معصوم(ع) بدهد یا تنقیه کند، احتیاط واجب آنست که کفّاره هم بدهد؛ در قی کردن، اقوی آنست که کفّاره واجب نیست، ولی اگر کفّاره بدهد بهتر است.
2- بنا بر احتیاط واجب اگر در یاد گرفتن مسئله کوتاهی کرده و به دلیل ندانستن مسئله روزۀ خود را باطل کرده باشد.
3- چنانچه بر اثر آروغ زدن چیزی را که در دهانش مانده عمداً فرو برد.
4-اگر شک کند یا گمان کند غروب شده است و با این حال عمداً افطار کند.
5-اگر با اینکه توان تشخیص وقت را دارد به گفتة شخصی که در شرع اعتبار ندارد، روزۀ خود را افطار کند و معلوم شود غروب نشده است.
6-اگر غیر از جماع و استمناء کاری که حلال است، ولی روزه را باطل میکند انجام دهد و بعد با کار حرامی به جز جماع و استمناء روزۀ خود را باطل کند؛ البته در این صورت بنا بر احتیاط مستحب کفّارۀ جمع هم بدهد.
7-احتیاطاً مسافری که قبل از رسیدن به حدّ ترخّص، عمداً روزۀ خود را باطل کند.
مسئلۀ 1832:اگر روزۀ معینی را که به خاطر نذر بر خود واجب کرده است را عمداً باطل کند علاوه بر قضای آن بنا بر احتیاط شصت فقیر را غذا دهد تا سیر شوند.
کفّارة جمع
مسئلۀ 1833:در موارد زیر بنا بر احتیاط واجب کفّارة جمع واجب میشود، یعنی هم باید دو ماه روزه بگیرد و هم شصت فقیر سیر کند و هم یک بنده را در صورت امکان آزاد کند و چون آزاد کردن بنده در زمان ما موضوعیت ندارد، باید دو صورت دیگر را انجام دهد:
1-هرگاه روزهدار با چیز حرام روزۀ خود را باطل کند، چه آن چیز ذاتاً حرام باشد مثل شراب و زنا، یا به سببی حرام شده باشد مثل نزدیکی با همسر در حال حیض، یا خوردن و آشامیدن چیزی که برای او ضرر فوقالعاده دارد.
2- هرگاه روزهدار دروغی را به خدا یا پیامبر(ص) یا یکی از امامان معصوم(ع) و بنا بر احتیاط واجب حضرت زهرا(س) یا سایر پیامبران و جانشینان آنان نسبت دهد.
3-در صورتی که روزهدار آروغ بزند و چیزی که از صورت و شکل غذا بودن خارج شده و خوردنش حرام است به دهانش بیاید و عمداً فرو ببرد.
مسئلۀ 1834:کسی که کفّارة جمع بر او واجب شده است اگر نتواند سه موردی را که در مسئلۀ قبل گفته شد، انجام دهد، هر یک را که میتواند بجای آورد.
مواردی که کفّاره مضاعف میشود
مسئلۀ 1835:بنا بر احتیاط واجب در موارد زیر کفّارة روزۀ رمضان تکرار میشود:
1-اگر عمداً در یک روز ماه رمضان چند بار جماع یا استمناء کند، بنا بر احتیاط واجب باید به تعداد جماع یا استمناء کفّاره بدهد، ولی اگر چند مرتبه کار دیگری که روزه را باطل میکند انجام دهد، مثلاً چند مرتبه غذا بخورد، یک کفّاره کافی است، گرچه کفایت یک کفّاره در صورت تکرار جماع یا استمناء، خالی از قوت نیست.
2- اگر غیر از جماع و استمناء کار دیگری که روزه را باطل میکند انجام دهد و بعد با همسر خود جماع کند، بنا بر احتیاط برای هر کدام یک کفّاره واجب میشود.
3- هرگاه از راه حرام جماع کند و بعد با همسر خود جماع کند، بنا بر اقوی یک کفّارة جمع کافی است، ولی احتیاط مستحب آنست که یک کفّارة غیر جمع نیز بدهد.
مسئلۀ 1836:اگر روزهدار جماع و استمناء را که به سبب آن کفّارة جمع واجب میشود چند بار انجام دهد، اقوی آنست که یک کفّارة جمع کفایت میکند، ولی بنا بر احتیاط مستحب به تعداد آنها کفّارة جمع را تکرار کند.
