اقسام روزه
روزه اقسامی دارد: واجب، مستحب، مکروه و حرام.
1- روزههای واجب
مسئلۀ 1870: روزههای واجب عبارت اند از: روزۀ ماه رمضان، روزۀ کفّاره، روزۀ قضا، روزهای که به جای «هَدْی» و قربانی شتر در حجّ تمتع انجام میشود، روزۀ نذر، عهد، قسم و روزهای که در اثر التزام به شرط واجب میشود و نیز روزهای که با اجیر شدن به عهده میآید و روزۀ روز سوم اعتکاف.
2- روزههای حرام
مسئلۀ 1871: روزههای حرام عبارتند از:
1-روزۀ روز عید فطر.
2-روزۀ روز عید قربان.
3-در روزی که نمیداند آخر شعبان است یا اوّل رمضان، اگر به نیت اوّل رمضان روزه گیرد.
4-بنا بر احتیاط واجب روزۀ مستحبی زن اگر باعث پایمال شدن حقوق شوهر شود.
5-بنا بر احتیاط واجب روزۀ مستحبی زنی که شوهرش او را از روزۀ مستحبی نهی کرده باشد، هر چند حقّ شوهر هم از بین نرود.
6-روزۀ مستحبی فرزند اگر باعث آزار پدر یا مادر شود و نیز بنا بر احتیاط واجب در صورتی که آنان او را از گرفتن روزۀ مستحبی نهی کرده باشند؛ بنا بر احتیاط جدّ پدری نیز همین حکم را دارد.
7-روزهای که برای روزهدار ضرر و زیان داشته باشد.
8-روزۀ شخص مسافر مگر در مواردی که استثناء شده است.
9-روزهای که برای ارتکاب حرام و یا ترک واجب نذر شود.
10-روزۀ صُمت، یعنی کسی نیت کند در تمام روزی که روزه گرفته یا مقداری از آنرا سکوت کند به گونهای که سکوت را قید روزه قرار دهد.
11-روزۀ وصال، یعنی روز را روزه بگیرد و شب هم تا سحر غذا نخورد یا اینکه دو روز را روزه بگیرد و در وسط آن افطار نکند، ولی اگر افطار را تا سحر یا شب بعد به تأخیر بیندازد مانعی ندارد، ولی بهتر آنست که انجام ندهد و اینکه در اسلام در میان روزههای حرام، صوم دهر نیز اعلام شده است، به اعتبار شمول آن به عیدین است و إلاّ خود صوم دهر مستقلّاً حرمت ندارد.
مسئلۀ 1872: اگر فرزند بدون اجازۀ پدر و مادر روزۀ مستحبی بگیرد و در بین روز او را منع کنند، احتیاطاً واجب است روزه خود را افطار کند.
مسئلۀ 1873: کسی که یقین دارد روزه برایش ضرر ندارد حتّی اگر پزشک بگوید ضرر دارد، واجب است روزه بگیرد، به شرط آنکه در واقع نیز ضرر نداشته باشد و اگر بعداً معلوم شود ضرر داشته، بنا بر احتیاط واجب قضای آنرا بجای آورد و اگر کسی یقین یا ظن و گمان دارد یا احتمال موجهی میدهد که روزه برای او ضرر دارد، گرچه پزشک بگوید ضرر ندارد نباید روزه بگیرد و اگر روزه بگیرد صحیح نیست، مگر آنکه قصد قربت از او محقّق شود و معلوم شود ضرر نداشته است.
مسئلۀ 1874: اگر انسان شک داشته باشد که روزه برای او ضرر دارد و پزشک متخصّص و حاذق که گفتة او وثوق آور باشد، نظر دهد، نظر پزشک حجّت است.
مسئلۀ 1875: کسی که عقیده دارد روزه برای او ضرر ندارد چنانچه روزه بگیرد و پس از مغرب معلوم شود روزه برای او ضرر داشته، باید قضایش را بجای آورد.
3-روزههای مکروه
مسئلۀ 1876: روزههای مکروه- به معنای کم بودن ثواب عمل- عبارتند از:
1-روزۀ روز عاشورا.
2-روزۀ روز عرفه برای کسی که روزه او را از دعاهای آن روز باز میدارد.
3-روزۀ روزی که شک دارد عرفه است یا عید قربان.
4- روزۀ مستحبی فرزند بدون احراز رضایت پدر و مادر.
5-روزۀ مهمان بدون اجازۀ میزبان و در صورتی که میزبان مهمان را نهی کرده باشد، کراهت آن شدیدتر است و اگر روزۀ مهمان موجب اذیت و آزار صاحبخانه شود به عنوان انطباق عنوان دومی، ممکن است روزۀ حرام باشد.
4-روزۀ مستحبی
مسئلۀ 1877: روزۀ تمام روزهای سال به جز روزههای حرام و مکروه که گفته شد، روزۀ مستحبی به حساب میآیند و برای بعضی روزها سفارش بیشتری شده است، از جمله:
1-پنجشنبة اول و آخر هر ماه و چهارشنبة اولی که بعد از روز دهم ماه است و اگر ترک شود مستحب است قضای آن بجای آورده شود و در صورت عدم امکان برای هر روز یک مُد طعام به فقیر داده شود.
2-سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم هر ماه، ایام البیض.
3-تمام ماه رجب و شعبان و هر چه از آنها ممکن باشد حتّی یک روز.
4- روز اوّل تا نهم ذیالحجه (روز عرفه).
5-روز بیست و پنجم- دحو الارض- و بیست و نهم ذیقعده (انزال کعبه).
6-روز اول و سوم محرم.
7-روز عید مبعث پیامبر بزرگ اسلام(ص) (بیست و هفتم رجب).
8- روز ولادت با سعادت پیامبر اسلام(ص) (هفدهم ربیع الاول).
9-روز عید سعید غدیر (هجدهم ذیالحجّه).
10-روز عید نوروز.
11-روزۀ روزهای پنجشنبه و جمعة هر ماه.
مسئلۀ 1878: اگر در دهة اول هر ماه دو روز پنجشنبه جمع شود، پنجشنبة اول مؤکدتر است و همچنین اگر در دهة آخر هر ماه دو پنجشنبه جمع شود، پنج شنبة آخر مؤکدتر است.
مسئلۀ 1879: کسی که روزۀ مستحبی گرفته است واجب نیست آنرا به آخر برساند، بنابراین اگر فرد مؤمنی او را دعوت به خوردن غذا بکند، مستحب است دعوت او را قبول و در بین روز افطار کند.
مسئلۀ 1880: اگر هر کدام از ایامی که روزۀ مستحبی به خصوصی دارد، مصادف باشد با ایام دیگری که یا روزهاش واجب است مانند ماه رمضان و یا روزۀ آن روز به سبب عنوان دیگری مستحب است، مثلاً پنجشنبهای است که مصادف با روز میلاد پیامبر(ص) است، اگر به نیت هر دو عنوان روزه بگیرد، ثواب هر دو را خواهد داشت.
مسئلۀ 1881: اظهر آنست که اگر در هر ماه به هر ترتیب که بخواهد به اندازة سه روز یا بیشتر روزه بگیرد، پیدرپی بگیرد یا پراکنده کافی است، اگرچه بهتر آنست با همان ترتیبی که در بند یک مسئلۀ 1877 گفته شد عمل کند.
