خودداری از مبطلات روزه برای غیر روزهدار
مسئلۀ 1882: برای چند گروه مستحب است در ماه رمضان اگرچه روزهدار نباشند، برای رعایت حرمت ماه مبارک از کارهای مُبطِل روزه اجتناب کنند:
1-مسافری که در سفر کاری که روزه را باطل میکند انجام داده باشد و قبل از ظهر به وطنش یا جایی که ده روز در آنجا میخواهد بماند برسد.
2-مسافری که بعدازظهر به وطن یا جایی که ده روز میخواهد در آنجا بماند برسد.
3- بیماری که پیش از ظهر خوب شود و کاری که روزه را باطل میکند انجام داده باشد.
4- بیماری که بعدازظهر خوب شود.
5- زنی که در بین روز از خون حیض و نفاس پاک شود.
6-کافری که وسط روز ماه مبارک رمضان مسلمان شود.
7- طفلی که در وسط روز به بلوغ برسد، گرچه در طفل احتیاط لازم آنست که اگر قبل از زوال به بلوغ برسد و کاری نیز که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد، نیت کند و روزه بگیرد و روزهاش صحیح است و اگر روزه نگیرد بعداً قضا کند.
مسئلۀ 1883: مستحب است روزهدار نماز مغرب و عشا را پیش از افطار کردن، بخواند، ولی اگر کسی منتظر اوست یا میل زیادی به غذا دارد که نمیتواند با حضور قلب نماز بخواند، بهتر است ابتدا افطار کند، ولی هر قدر که ممکن است نماز را در اول وقت آن بجای آورد.
آنچه برای روزهدار مکروه است
مسئلۀ 1884: چند چیز برای روزهدار مکروه است:
1- لمس، بوسیدن، شوخی و بازی کردن با همسر به خصوص برای جوانها و نیز برای کسانی که با این نوع اعمال شهوت آنها تحریک میشود، البتّه این کراهت در صورتی است که قصد بیرون آمدن منی نداشته و چنین حالت و عادتی هم نداشته باشد و اگر به قصد بیرون آمدن منی باشد و منی هم خارج شود، در صورتی که در واجب معین مانند رمضان و قضای آن و بعد از زوال باشد، هم کار حرامی مرتکب شده و هم روزهاش باطل است.
2- دوا ریختن به چشم و سرمه کشیدن و مانند اینها.
3- هر کاری که موجب ضعف انسان شود، مانند حمام رفتن و حجامت کردن و مانند آن.
4- انفیه کشیدن در صورتی که نداند به گلویش میرسد و الاّ جایز نیست.
5- بو کردن گیاهان معطّر؛ این کراهت در مورد گل نرگس شدیدتر است.
6- خیس کردن لباسی که بر تن دارد.
7- هر کاری که موجب بیرون آمدن خون از دهان شود، مثل کشیدن دندان.
8-شیاف کردن با غیر مایعات.
9- مضمضه برای غیر وضو.
10-نشستن زن در آب.
11- مسواک زدن دندانها با مسواک مرطوب در صورتی که رطوبت آن زیاد نباشد که بر آن آب خارجی صدق کند، وگرنه جایز نیست مگر آنکه در آب دهان مستهلک شود.
12- مجادله کردن.
13-شتاب کردن بر قسم به خداوند تعالی در صورتی که به حق باشد و الّا جایز نیست.
14- اشتغال به اشعاری که انسان را به دنیا ترغیب و تشویق میکند و یا مشتمل بر تعریف و تمجید از صاحبان قدرت و ثروت و زیورهای ظاهری دنیاست که روزهدار را به خود مشغول کند.
راه ثابت شدن اوّل و آخر هر ماه
مسئلۀ 1885: اول و آخر ماه با یکی از پنج طریق زیر ثابت میشود:
1- خود انسان ماه را ببیند، اگرچه با چشم مسلح باشد.
2- دو مرد عادل خبر دهند که در شب ماه را دیدهاند، به شرط آنکه خبر و شهادت هر یک دربارۀ صفات ماه خلاف دیگری یا خلاف واقع نباشد، امّا اگر فقط در تشخیص بعضی خصوصیات اختلاف داشه باشند، با گفتة آنان ماه ثابت میشود.
3- عدّهای که از گفتة ایشان اطمینان پیدا میشود، بگویند ماه را دیدهایم همچنین است هر چیزی که به واسطۀ آن اطمینان پیدا میشود.
4-سی روز از آغاز ماه شعبان بگذرد که به سبب آن اول ماه رمضان ثابت میشود و سی روز از اول ماه رمضان بگذرد که به سبب آن اول ماه شوال، عید فطر، ثابت میشود.
5- حاکم شرع جامع شرایط حکم کند که اوّل ماه است.
مسئلۀ 1886: اگر حاکم شرع جامع شرایط حکم کند که اوّل ماه است، کسی که از او تقلید نمیکند نیز باید به حکم او عمل کند، ولی کسی که میداند حاکم شرع اشتباه کرده است یا او را جامع شرایط نمیداند، نمیتواند به حکم او عمل کند.
مسئلۀ 1887: با اخبار و پیشگویی منجّمین و امثال آن، اوّل ماه ثابت نمیشود، مگر آنکه از گفتة ایشان یقین و اطمینان حاصل شود، در این صورت لازم است مطابق اطمینان به دست آمده عمل کند.
مسئلۀ 1888: بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن دلیل بر اینکه شب قبل اوّل ماه بوده، نیست.
مسئلۀ 1889: اگر مطابق راههایی که گفته شد اوّل ماه رمضان بر کسی ثابت نشود و روزه نگیرد، در صورتی که دو مرد عادل خبر دهند یا از راه دیگری معلوم شود شب قبل ماه دیده شده است، واجب است قضای آنرا بگیرد و اگر همان روز ثابت شود که شب قبل ماه دیده شده است، اگر قبل از زوال باشد و کارهایی که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد، واجب است نیت روزه کند و روزه بگیرد و اگر کارهایی که روزه را باطل میکند انجام داده باشد و یا بعدازظهر آن روز معلوم شود، واجب است هم بقیۀ آن روز از کارهایی که روزه را باطل میکند پرهیز کند و هم قضای آنرا بجای آورد.
مسئلۀ 1890: روزی را که نمیداند آخر ماه رمضان است یا اول ماه شوال، واجب است به نیت رمضان روزه بگیرد و اگر قبل از ظهر معلوم شود یا دو مرد عادل شهادت دهند اول شوّال است، واجب است افطار کند.
مسئلۀ 1891: شهادت و گواهی دو مرد عادل باید به سبب رؤیت باشد، بنابراین اگر به خاطر حدس یا قواعد علمی گواهی دهند، به عنوان شهادت دو مرد عادل اعتبار ندارد.
مسئلۀ 1892: اوّل و آخر هر ماه از راه تلگراف و مانند آن ثابت نمیشود، مگر اینکه انسان علم پیدا کند که تلگراف به سبب شهادت و گواهی دو مرد عادل یا راههای دیگری که شرعاً اعتبار دارد، بوده است که در این صورت معتبر خواهد بود.
مسئلۀ 1893: اگر در شهری اوّل ماه ثابت شود، برای مردم جاها و شهرهای دیگر هم اوّل ماه است، مگر آنکه تفاوت افق آنقدر زیاد و خارج از حدّ متعارف باشد که مثلاً در یکی روز و در دیگری شب باشد. در این صورت میزان در وحدت افق، اشتراک آنها در شب است، ولو اینکه در یکی اول شب و در دیگری آخر شب باشد؛ چون اختلاف و زیاده و نقیصه در تمامی ماههای قمری از جمله رمضان به اندازۀ یک روز امری معقول و متعارف و حتی منصوص است.
مسئلۀ 1894: اسیر و زندانی در مواردی که نمیتواند علم پیدا کند که ماه رمضان است یا نه، واجب است مطابق گمانش عمل کند و اگر ظنّ و گمان هم ممکن نباشد هر ماهی را که روزه بگیرد صحیح است و واجب است بعد از گذشت یازده ماه که روزه گرفته است، دوباره یک ماه دیگر روزه بگیرد و اگر گمان پیدا کرد که ماه رمضان است، واجب است مطابق ظنّ و گمان خود عمل کند، شایان ذکر است امروزه با توجّه به رشد ارتباطات و رسانهها و به ویژه ارتباط جهانی و دستگاه عظیم اطلاع رسانی اینترنت، فرض چنین وضعیتی تقریباً غیرممکن است.
