خرید و فروش موقوفات
مسئلۀ 2377:خرید و فروش اشیایی که وقف شده باطل است، ولی اگر اعیان وقف شده مثل درب مسجد یا فرش و حصیر آن طوری خراب یا فرسوده و یا در معرض خرابی قرار گیرد که قابل استفاده مورد نظر واقف نباشد، در صورتی که با حفظ آن در جای دیگر مسجد بشود همان استفاده را از آن کرد، واجب است برای تأمین نظر واقف آنرا در آنجا مورد استفاده قرار دهند و اگر در آن قسمت امکان ندارد، در مسجد دیگری که به نظر واقف نزدیکتر است از آن استفاده کنند و اگر با حفظ آن، استفادة مورد نظر یا استفادة نزدیکتر به نظر واقف از آن ممکن نباشد، باید آنرا بفروشند و پول آنرا در همان مسجد و محلی که برای آن وقف شده و به منظور واقف نزدیکتر است، مصرف کنند و کسی که آنرا به فروش میرساند، در صورتی که متولّی مطمئن داشته باشد، خود متولی و اگر نباشد، فروش زیر نظر حاکم شرع جامع شرایط صورت میگیرد.
مسئلۀ 2378:هرگاه میان کسانی که مال به نام آنان وقف شده است، طوری اختلاف بیفتد که اگر مال وقفی را نگاه دارند و نفروشند، گمان میرود مالی تلف شود و یا جانی از بین برود که با حفظ و نگهداری وقف، جلوگیری از آن ممکن نیست، در این صورت از باب حفظ اهمّ میتوانند آنرا بفروشند و به مصرفی که به مقصود واقف نزدیکتر است برسانند و همچنین جایز است فروش آن، اگر واقف در متن عقد وقف این شرط را آورده باشد که اگر صلاح در فروش باشد آنرا بفروشند.
مسئلۀ 2379:چیزهایی مانند فرش، حصیر، زیلو و وسایل برقی و مانند آن که در اختیار مسجد و حسینیه و اماکن عمومی که موقوفه هستند، قرار داده میشود، در صورتی که مانند خود آنها وقف شود، حکم همان مسئلۀ قبل را دارد، ولی اگر وقف نشده باشد، بلکه برای مسجد و مدرسه و مانند آن خریداری شده و به ملکیت آنها درآمده باشد، در این صورت اختیار آنها با متولّی وقف و در صورت نبودن یا واجد شرایط نبودن، با حاکم شرع جامع شرایط است و هر وقت صلاح دید برای مصلحت وقف میتواند به چیز دیگر تبدیل کند و یا بفروشد و در مصالح وقف مصرف کند.
معاملات طلا و نقره و فراوردههای آنها
مسئلۀ 2380:خرید و فروش و نقل و انتقال طلا و نقره و پول و یا هر عوضی که در مقابل آنها میگیرند جایز است.
مسئلۀ 2381:فروش طلا به طلا و نقره به نقره- سکهدار باشد یا نباشد- اگر از نظر وزن مساوی نباشند، حرام است، چون رباست و معاملة ربوی باطل است، ولی فروش طلا به نقره و بالعکس در صورت زیادی وزن یکی، اشکال ندارد.
مسئلۀ 2382:اگر مقداری خاک طلای معدن را با همان مقدار طلای خالص، مبادله کنند یا مقداری خاک نقرة معدن را به همان مقدار نقره بفروشند، چون احتمال ربا وجود دارد، خالی از اشکال نیست، ولی فروختن خاک نقره به طلای خالص و بالعکس در هر صورت بلا اشکال است.
مسئلۀ 2383:در معاملة طلا و نقره باید فروشنده و خریدار قبل از اینکه از یکدیگر جدا شوند، جنس و عوض آنرا به هم تحویل دهند و در صورتی که قبل از جدا شدن هیچ مقداری را به همدیگر تحویل ندهند، معامله باطل است.
مسئلۀ 2384:اگر در معاملة طلا و نقره، یکی از طرفین تمام آنچه که قرار گذاشته تحویل دهد، ولی دیگری مقداری از آنچه را که باید، تحویل دهد و از همدیگر جدا شوند، معامله نسبت به آن مقدار که از هر دو طرف تحویل شده صحیح، ولی آن طرف که تمام مالش نرسیده است، میتواند معامله را فسخ کند و به هم بزند.
مسئلۀ 2385:مزدی که اشخاص در برابر ساختن ظروف طلا و نقره میگیرند، بلااشکال است اما اگر مزد نگیرند مطلوب و موافق با احتیاط است.
خرید و فروش میوه
مسئلۀ 2386:فروختن میوهای که گُل آن ریخته، دانهاش بسته و طوری است که از آفت گذشته است، قبل از چیده شدن، اشکالی ندارد؛ اگرچه در خرما احتیاط لازم آنست که قبل از آنکه خرما زرد یا قرمز شود آنرا نفروشند.
مسئلۀ 2387:اگر بخواهند میوهها را قبل از دانه بستن و ریختن گل و قبل از آنکه از آفت بگذرد، روی درخت بفروشند، اگر برای بیش از یک سال بفروشند اشکال ندارد، ولو اینکه چیزی را ضمیمه نکنند، ولی اگر میوه یک سال را بفروشند، احتیاطاً چیزی مانند سبزیهای روی زمین یا بعضی از خود درختها، اصلهها یا هر چیز دیگری که با ارزش باشد، برآن میوهها ضمیمه کنند، اقوی آنست که در صورت حصول اطمینان عقلایی بر تحقق میوههای مورد نظر در وقت مناسب، فروش برای مدّت یک سال و بدون ضمّ ضمیمه هم جایز است.
مسئلۀ 2388:فروختن غوره روی درخت و خرمایی که هنوز چیده نشده پس از زرد و سرخ شدن، بلا مانع است، ولی نباید در ازای خرما، خرما بگیرند چه از همان درخت باشد و چه از درخت دیگر، چه خرمای معین خارجی باشد یا در ذمّه، مگر آنکه کسی درخت خرمایی در باغ و حیاط مشخص دیگری داشته باشد و صاحب درخت خرما، پس از تخمین مقدار خرمای آن درخت، آنرا به صاحب خانه یا باغ بفروشد و در عوض آن خرما بگیرد- چه از آن درخت و چه غیر آن- مشروط بر اینکه از جهت مقدار، زیاد یا کمتر از مقدار تخمین زده نباشد.
مسئلۀ 2389:فروختن خوشة گندم و جو بعد از بسته شدن دانه، به چیز دیگری غیر از جو و گندم، مانعی ندارد.
مسئلۀ 2390:فروش محصولاتی که در هر سال چند بار چیده میشوند مانند خیار، سبزیجات، بادنجان، یونجه و دیگر علوفه در صورتی که آن محصول ظاهر شده باشد و در موقع فروش معین کنند، خریداران چند بار در سال باید بچینند، مانعی ندارد.
