کلیات

قضا، اهمّیت و جایگاه آن

قضا و قضاوت به معنای حکم کردن میان مردم و فصل خصومت بین ایشان و رفع تنازع و اختلاف میان طرفین دعوی، دفاع از حقوق عمومی، نظارت بر حسن اجرای قوانین و از مسائل مهم اسلامی و قرآنی است و تصدی مقام قضا و قضاوت برای هر انسانی مجاز نیست و شرایط ویژه‏ای برای متصدّیان امر قضا در نظر گرفته شده است.

چون مقام قضا و قضاوت یکی از مهم‏ترین یا مهم‏ترین شئون حکومت اسلامی است، از طرف خدای جهان برای پیامبر اسلام^‏(ص) و از ناحیه مقام نبوت^‏(ص) به امامان معصوم^(ع)و از جانب آنان برای فقیه صالح و جامع شرایط تعیین گردیده است و لذا تصدی این امر بسیار سنگین و پر مسئولیت است، همان طور که امام علی^‏(ع) در خطاب معروف و جاودانه به شریح قاضی فرمودند: «ای شریح همانا تو در مجلسی نشستی که غیر از پیامبر و یا وصی پیامبر و یا فرد شقی در آن نمی‏نشیند».

از امام ششم حضرت صادق^‏(ع) نقل شده که فرمودند: «از حکم کردن بپرهیزید، زیرا که آن حقّ امام و پیشوایی است که عالم به قضاوت بوده و در میان مسلمانها به عدالت رفتار کند مانند پیامبر خدا و یا وصیّ ‌پیامبر^(ص)».

مسئلۀ 3485:حکم قاضی واجد شرایط- شرایط آن در مسائل آتی گفته خواهد شد- برای همه نافذ است چه آن قاضی را امام معصوم^‏(ع) نصب کرده باشد یا فقیه جامع شرایط، یا اینکه دو طرف دعوی و نزاع با توافق و تراضی فردی را بین خودشان برای قضاوت انتخاب کرده باشند و در فرض اول به او «قاضی منصوب» و در فرض دوم، «قاضی تحکیم» می‏گویند.