ادامه حقوق پدر، مادر، همسر، فرزند و احکام آنها
ج- آداب شیر دادن و احکام آن
مسئلۀ 3247:بر مادر واجب نیست کودک را شیر بدهد- به صورت رایگان یا با دریافت مزد- ولی اگر راه تغذیه منحصر به شیر مادر باشد و استفاده از شیر غیر مادر ممکن نباشد یا اینکه شیر غیر مادر یا غذاهای دیگر غیر از آن، موجب ضرر و زیان برای کودک بشود بر مادر واجب است خود کودک را شیر بدهد.
مسئلۀ 3248:مادر حق دارد برای شیر دادن فرزندش مزد بخواهد و اگر خود بچّه دارای ملک و مال باشد، مزد شیر دادن مادر، در صورت مطالبۀ او، بر عهدۀ خود بچّه است. اگر بچّه چیزی نداشته باشد، بر عهدۀ پدر اوست و در رتبۀ بعد بر عهدۀ جدّ پدری اوست. اگر آنان زنده نباشند یا در صورت زنده بودن قدرت مالی نداشته باشند، بر عهدۀ خود مادر است که بهطور رایگان بچّه را شیر دهد و یا زن دیگری که شرایط لازم را دارد، برای شیر دادن اجیر کند، یا از راههای دیگری مانند تغذیه با شیر خشک استفاده کنند به شرط اینکه برای کودک ضرری نداشته باشد.
مسئلۀ 3249:شیر مادر برای کودک بهترین و سودمندترین مادّه غذایی است، لذا سزاوار است مادر برای شیر دادن فرزندش مزد نگیرد و اگر مادر بهطور رایگان یا به مزد کمتر و یا حتّی مساوی با دیگران شیر دهد، بر دیگران مقدّم است، ولی اگر مادر مزدی بیشتر از دیگران بخواهد، پدر حق دارد برای بچّه دایه بگیرد.
مسئلۀ 3250:مستحب است دایهای که برای شیردادن انتخاب میکنند، عاقل، با ایمان، حلال زاده، عفیفه و صورت نیکو و زیبا داشته باشد و مکروه است کسی با غیر از این شرایط را انتخاب کنند؛ همچنین مکروه است دایهای بگیرند که از زنا بچّهدار شده و شیر او از زنا باشد.
مسئلۀ 3251:مدّت شیردادن کامل دو سال تمام است و بیست و یک ماه هم کفایت میکند، ولی کمتر از آن ظلم در حقّ بچّه است و لذا احتیاط لازم آنست که در حدّ امکان، این مدّت، رعایت شود.
د- حقّ حضانت، حمایت و نگهداری از کودک
مسئلۀ 3252:حضانت و حمایت از بچّه و کودک و حفظ و پرورش او، در پسر تا دو سال و در دختر تا هفت سال، حقّ مادر است، مشروط بر آنکه مسلمان باشد و در صورت مسلمان بودن، عاقل و آزاد بوده و با دیگری ازدواج نکرده باشد و در صورت ازدواج، پدر مقدّم است کما اینکه در پسر پس از دو سال و در دختر پس از هفت سال، پدر مقدّم است، مگر آنکه مرده باشد در این صورت مادر تقدّم دارد اگرچه ازدواج کرده باشد و اگر مادر در زمان حضانت از دنیا برود، پدر بچّه بر دیگران مقدّم و برای نگهداری مناسبتر است. رعایت این ترتیب مطابق احتیاط است.
مسئلۀ 3253:اگر پدر و مادر هر دو از دنیا بروند، حقّ حضانت به جدّ پدری میرسد و اگر نباشد، وصی پدر و سپس وصی جدّ پدری، عهدهدار تربیت و نگهداری کودک میشوند و اگر هیچ کدام از آنها نباشند، خویشاوندان کودک، مطابق مراتب ارث، هر کدام نزدیکتر باشد سزاوارتر است و در صورت تعدّد و تساوی فامیل و عدم توافق، بین آنها قرعهکشی میشود؛ ولی اگر هم وصی پدر و جدّ پدری وجود داشته باشند و هم خویشان و فامیل، احوط آنست که با یکدیگر مصالحه کنند و در حضانت کودک با تراضی دو طرف اقدام کنند و از حاکم شرع جامع شرایط نیز اجازه بگیرند.
مسئلۀ 3254:اگر مادر به هر دلیلی ازدواج کرده باشد، حقّ حضانت او با وجود پدر از بین میرود، ولی اگر بعداً با طلاق از شوهر دوّم جدا شد، ظاهر آنست که حقّ حضانت کودک دوباره به او باز میگردد، البتّه احتیاط آنست که در این صورت مادر و پدر مصالحه کنند.
مسئلۀ 3255:حقّ حضانت مادر با طلاق یا- خدای ناکرده- زنا، ساقط نمیشود.
مسئلۀ 3256:پدر و مادر حق دارند از حقّ حضانت صرف نظر کنند، ولی نمیتوانند نسبت به نگهداری و تربیت فرزند کوتاهی کنند و در صورت کوتاهی حاکم شرع جامع شرایط آنها را ملزم به تأمین حقوق فرزندشان خواهد کرد.
مسئلۀ 3257:در حضانت و اعمال آن مباشرت پدر و مادر شرط نیست، بنابراین پدر و مادر میتوانند وکیل و نایب بگیرند تا از طریق او حضانت کنند و اگر جاهایی مانند کودکستان وجود داشته باشد که محیطی مناسب و مطمئن برای بچّه باشد، وقتی که بچّه در آنجا قرار داده شد مباشرت در حضانت واجب نیست.
مسئلۀ 3258:اگر حضانت نیاز به هزینه و صرف مال داشته باشد، بر مادر هزینه کردن واجب نیست آنچه بر مادر واجب است خود حضانت است نه هزینه کردن مال، اگر خود بچّه مالی داشته از آنجا هزینه خواهد شد وگرنه به عهدۀ پدر است.
مسئلۀ 3259:اگر مادر از حقّ حضانت خود صرف نظر کند و طوری باشد که حقّ کودک از بین نمیرود، پدر نمیتواند او را به حضانت مجبور کند.
مسئلۀ 3260:مدّتی که مادر عهدهدار حضانت است و فرزندش را نگهداری میکند، حق دارد اجرت بگیرد. در صورتی که کودک مالی داشته باشد، اجرت مادر از مال کودک برداشته میشود و اگر کودک مالی نداشته باشد اجرت مادر بر عهدۀ پدر است و در هر صورت نفقه کودک از مال خود او یا پدرش است.
مسئلۀ 3261:اگر پدر یا مادر، برای نگهداری فرزندشان صالح نباشند و موجب فساد اخلاق و سوء تربیت دینی و فکری فرزندشان شوند، حقّ حضانت آنها ساقط میشود و به ترتیبی که در مسئلۀ 3253 گفته شد منتقل میشود.
مسئلۀ 3262:پس از آنکه کودک به حد بلوغ رسید و از رشد کافی فکری و جسمی برخوردار شد، چه دختر باشد چه پسر، حقّ حضانت پایان میپذیرد و هیچ کس حتّی پدر و مادر حقّ حضانت بر او را ندارند.
مسئلۀ 3263:اگر پدر و مادر با همدیگر اختلاف داشته باشند و پدر مدّعی باشد که مادر صلاحیت حقّ حضانت را ندارد و مادر منکر باشد، اگر پدر دلیل معتبر بر صحّت ادّعایش نداشته باشد قول مادر با قسمش مقدّم است.
مسئلۀ 3264:پیروی و اطاعت از اوامر و دستورات پدر و مادر، در غیر انجام کارهای حرام و ترک واجبات عینی، لازم و واجب است و مخالفت با ایشان اگر موجب اذیت و بیاحترامی شود، حرام است.
