 |
مقدمه
روزه یکی از مهمترین عبادات اسلامی و از برترین دستورات انبیاء و اولیای الهی و ادیان توحیدی است و یکی از استوانههای پنجگانهای است که اسلام بر آنها بنا شده است که اگر با آداب دینی و شرایط لازم انجام شود تأثیر فراوان در تطهیر جسم و جان و تهذیب نفوس بشری و تقویت اراده و سلامت فرد و جامعه و توجه انسان به معنویات و همنوعانش خواهد داشت.
رسول گرامی اسلام(ص) فرمودند: «روزه، انسان روزهدار را به اندازۀ فاصلۀ میان مشرق و مغرب، از شیطان دور میسازد» به ویژه کسی که یک ماه تمام به صورت مستمر و پیدرپی با همۀ گرفتاریها و مشکلات زندگی امروزی فرصت و موقعیتی برای خود فراهم میکند که بتواند خود را از قیود و وابستگیها و زنجیرهای زندگی مادّی، آزاد سازد و با کسب معنویات، افاضات و اشراقات ربوبی خود را تشدید کند و صاحب ورع و تقوای الهی گردد. انسان روزهدار با کسب این ارزشها وارد زندگی اجتماعی شود و برای زندگی طیب و طاهر در طول سال و بلکه سالیان دراز خود را آماده میسازد. روزه برای فرد روزهدار این موقعیت را فراهم میسازد که رنج فقرا و مستمندان را لمس کرده و آنها را فراموش نکند و مسئولیت سنگینی را که به سبب وجود ایشان متوجّه وی است، با تمام وجود درک کند و در میدان عمل از ایشان حمایت کند. این احساس که در گروه زیادی از افراد یک جامعۀ مسلمان بهوجود آمد خودبهخود تمام جامعه به همدلی، همدردی، تعاون و همکاری رغبت پیدا میکنند و از برکات روزه و روزهداری بهرهمند خواهد شد و به فرمودۀ حضرت علیابنموسیالرضا(ع) با لمس فقر و نیاز دنیوی به یاد فقر و نیازهای روز قیامت بیفتد و برای رفع خطر آن روز در فکر بندگان محروم خدا باشد و آنان را فراموش نکند.
مسئلۀ 1695:روزه آنست که انسان برای انجام فرمان خداوند متعال، از اذان صبح صادق تا غروب شرعی از چیزهایی که شرح آنها بعداً خواهد آمد خودداری کند.
مسئلۀ 1696:روزه مانند دیگر عبادات اسلامی باید همراه با نیت باشد، ولی در تحقّق نیت لازم نیست انسان آنرا از قلب خود بگذراند یا بر زبان جاری سازد، بلکه همین مقدار که با توجّه و برای امتثال و فرمانبری امر خدای متعال تصمیم داشته باشد که از اذان صبح تا غروب آفتاب شرعی، از چیزهایی که روزه را باطل میکند دوری گزیند، کافی است و برای اینکه یقین پیدا کند تمام این مدّت را روزه بوده، باید مقداری قبل از اذان صبح و مقداری هم بعد از مغرب، کاری که روزه را باطل میکند، انجام ندهد.
مسئلۀ 1697:انسان واجب است در هر شب از ماه رمضان برای روزۀ فردای آن نیت کند، ولی بهتر است که شب اول ماه نیز نیت روزۀ همۀ ماه را بکند.
مسئلۀ 1698:نیت روزه یکی از این سه حالت را دارد:
1- چنانچه روزۀ او واجب و معین باشد، مثل روزۀ ماه رمضان، باید قبل از اذان صبح برای فردا نیت کند و از اول شب تا اذان صبح- ماه رمضان- هر وقت روزۀ فردا را نیت کند اشکال ندارد، به شرط اینکه به نیت خود باقی باشد و برنگردد.
2- چنانچه روزۀ او واجب غیر معین باشد مثل روزۀ قضا یا کفّارۀ واجب، وقت آن تا ظهر ادامه دارد، بلکه اگر پیش از ظهر تصمیم نداشته باشد روزه بگیرد یا تردید داشته باشد، چنانچه کاری که روزه را باطل میکند انجام ندهد و پیش از ظهر شدن نیت کند، روزۀ او صحیح است، ولی بعدازظهر نمیتواند نیت کند.
3- چنانچه روزۀ او مستحبی باشد وقت نیت آن از اول شب تا چند دقیقه به اذان مغرب روز بعد است، به این معنا که اگر کسی به هر دلیل، بدون نیت روزه از اذان صبح تا چند دقیقه به اذان مغرب کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد و قبل از مغرب نیت روزۀ مستحبّی کند، روزۀ او صحیح است.
مسئلۀ 1699:برای کسی که بدون نیت روزۀ قبل از اذان صبح خوابیده و بعد از گذشتن مقداری از وقت نیت روزه بیدار شده است دو حالت وجود دارد:
1- چنانچه قبل از ظهر بیدار و متوجّه شود و قصد روزه کند، روزهاش صحیح است- واجب باشد یا مستحب- ولی در روزۀ واجب معین، مثل روزۀ ماه رمضان یا نذر معین، روزه را بگیرد و بنا بر احتیاط مستحب قضای آنرا هم بجای آورد.
2- چنانچه بعد از ظهر از خواب بیدار شود، روزۀ واجب از او صحیح نیست، ولی در ماه رمضان بنا بر احتیاط به قصد ما فی الذّمّه، امساک کند، یعنی از کاری که روزه را باطل میکند بپرهیزد و بعد از ماه مبارک هم قضای آنرا بجای آورد.
مسئلۀ 1700:اگر کسی قبل از اذان صبح برای روزۀ فردا نیت کند و بخوابد و بعد از مغرب بیدار شود، روزۀ آن روزش صحیح است.
مسئلۀ 1701:اگر بخواهد غیر از روزۀ رمضان و روزههایی که در ایام خاصی قرار داده شده، مثل اول ماه یا ایامالبیض، روزۀ دیگری بگیرد، اگر متعدد باشد- مثلاً هم روزۀ قضا داشته باشد هم روزۀ نذر- باید آنرا معین کند، مثلاً نیت کند که روزۀ قضا یا روزۀ نذر میگیرم، ولی اگر متعدد نباشد، ظاهر آنست که اگر روزه بگیرد و نیت مافیالذمّه کند کافی است و در ماه رمضان لازم نیست نیت کند که روزۀ ماه رمضان میگیرم، بلکه نیت روزۀ فردا کافی است و اگر نداند ماه رمضان است یا فراموش کند و روزۀ دیگری نیت کند، روزۀ ماه رمضان حساب میشود، همچنین است حکم روزههایی که در روزهای خاص قرار داده شده است مانند ایامالبیض، در صورتی که انسان بخواهد با همان خصوصیت آن روز، روزه بگیرد باید معین کند، ولی اگر به آن خصوصیت توجه نداشته باشد و به صورت مطلق روزه بگیرد، اگرچه روزهاش صحیح است، ولی آن خصوصیت محقق نمیشود.
مسئلۀ 1702:اگر انسان بداند که ماه رمضان است و عمداً نیت روزۀ غیر رمضان کند، نه روزۀ رمضان حساب میشود و نه روزهای که قصد کرده است.
مسئلۀ 1703: اگر انسان به عنوان یکی از روزهای ماه رمضان نیت روزه کند، مثلاً به نیت روز اول ماه رمضان نیت کند و بعد معلوم شود روز دوم، سوم یا چهارم بوده روزهاش صحیح است.
مسئلۀ 1704:اگر در ماه رمضان قبل از اذان صبح بیهوش شد و در بین روز به هوش آمد سه حالت برایش متصوّر است:
1- چنانچه پیش از اذان صبح نیت روزه کرده و بیهوش شده است و پیش از ظهر به هوش آمده است، باید روزه بگیرد و اگر نگرفت قضای آنرا بجای آورد و اگر بعداز ظهر به هوش آید بنا بر احتیاط باید روزۀ آن روز را تمام کند و اگر تمام نکرد قضای آن روز را بجای آورد.
2- چنانچه پیش از اذان صبح نیت نکرده و بعد از ظهر به هوش آید، علیالظاهر آن روز روزه بر او واجب نیست و قضا هم ندارد.
3- چنانچه قبل از اذان صبح نیت نکرده باشد و پیش از ظهر به هوش آید، بنا بر احتیاط واجب نیت روزه کرده و روزۀ آن روز را تمام کند و اگر تمام نکرد قضای آنرا بجای آورد.
مسئلۀ 1705:اگر کسی قبل از اذان صبح نیت روزۀ فردا کند و بعداً مست شود و در بین روز به هوش آید- قبل از ظهر به هوش بیاید یا بعد از ظهر- بنا بر احتیاط واجب روزۀ آن روز را تمام کند و اگر تمام نکرد قضای آنرا بجای آورد.
مسئلۀ 1706:اگر نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و قبل از ظهر متوجّه شود، چنانچه کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد باید نیت کند و روزۀ او صحیح است و چنانچه کاری که روزه را باطل میکند انجام داده است یا بعد از ظهر متوجّه شود ماه رمضان است روزهدار محسوب نمیشود، ولی باید تا مغرب کاری که روزه را باطل میکند انجام ندهد و بعد از ماه رمضان هم آن روزه را قضا کند.
