ارث اختصاصی پسر بزرگتر
مسئلۀ 3428:پسر بزرگتر علاوه بر سهم ارثی که در گذشته گفته شد، قرآن، انگشتر، شمشیر یا هر سلاح دیگر پدر، لباسی را که پوشیده یا برای پوشیدن گرفته و دوخته ولو اینکه نپوشیده باشد، به ارث میبرد. اگر میت از این چهار چیز بیش از یکی داشته باشد مثلاً دو قرآن یا دو انگشتر، در صورتی که هر دو مورد استعمال بوده و یا مهیا برای استعمال بوده باشد، متعلق به پسر بزرگتر است و در کتابها و وسیله سواری و اساس و وسایل سفر، احتیاط مستحب آنست که با ورثه صلح کنند.
مسئلۀ 3429:اگر پسر بزرگتر میت پیش از او از دنیا رفته باشد، اشیای مذکور در مسئلۀ پیش را به بزرگترین پسری که زنده است میدهند.
مسئلۀ 3430:اگر پسر بزرگ میت بیش از یک نفر باشد مثلاً از دو همسر هم زمان دو پسر به دنیا آمده باشند، واجب است اشیای مذکور در مسئلۀ 3428 را بین خودشان بهطور مساوی تقسیم کنند.
مسئلۀ 3431:اگر بدهی میت برابر یا بیش از دارایی او باشد، باید اشیای مذکور در مسئلۀ 3428 -که متعلق به پسر بزرگتر است- را نیز بابت بدهی او بپردازند و اگر قرضش کمتر از مال او باشد باید از آن چیزهایی که به پسر بزرگتر رسیده به نسبت به قرض میت بدهند، مثلاً تمام دارایی میت اگر شصت تومان باشد و مقدار بدهیاش سیتومان و آن چیزهایی که به پسر بزرگتر رسیده بیست تومان ارزش داشته باشد، نسبت قیمت آن چیزها به اصل مال یکسوم است و یکسوم آن بدهیها را باید از این چیزها پرداخت، بنابراین پسر بزرگتر به میزان ده تومان از بدهی میت را باید بپردازد.
مسائل متفرّقۀ ارث
مسئلۀ 3432:ظاهر آنست که انگشترهای عتیقه از قبیل برلیان، الماس، قرآنهای نفیس که در پوست آهو یا چیزهای دیگر نوشته شده و معمولاً مورد استفاده قرار نمیگیرد، از حبوه (مستثنیات) نیست و تمام ورثه از آن ارث میبرند.
مسئلۀ 3433:اگر کسی از دو راه با میت خویشاوندی داشته باشد، از هر دو راه ارث میبرد. بنابراین اگر زن و شوهر با یکدیگر خویشاوند باشند علاوه بر ارث زن و شوهری از نظر خویشاوندی هم از یکدیگر ارث میبرند؛ مثلاً اگر شوهر بمیرد و زنش دخترعموی او باشد و وراث او هم پسرعموها و دخترعموها باشند، زن از میت از دو جهت ارث میبرد.
مسئلۀ 3434:اگر ارث را بخواهند تقسیم کنند و همسر میت باردار باشد، باید برای کودک که در رحم است سهم دو فرزند پسر را کنار بگذارند و بلکه اگر احتمال بدهند بیشتر است سهم بیشتری را کنار بگذارند تا پس از به دنیا آمدن کودک سهم واقعی او را بردارند و اضافه را میان وارثان دیگر تقسیم کنند، اگر با وسایل علمی ثابت شود، کودک در رحم، پسر است یا دختر و یک نفر است و یا چند قلو است، در این صورت سهم واقعی را باید کنار بگذارند.
مسئلۀ 3435:اگر میت هیچ وارثی در هیچ مرتبهای نداشته باشد، در زمان حضور امام معصوم(ع) همۀ مال او متعلق به آن بزرگوار و در زمان غیبت باید در اختیار فقیه جامع شرایط گذاشته شود.
مسئلۀ 3436:اگر کسی فوت کند و املاک و اموال و همسر و اولاد صغار داشته باشد و از طرف میت برای اولاد صغار قیم مشخص نشده باشد، نمیتوانند در آن داراییها تصرّف کنند بلکه باید به حاکم شرع واجد شرایط مراجعه کنند تا حاکم شرع برای صغار قیم تعیین کند و با نظر او آنچه که مصالح صغار مقتضی است، عمل شود.
مسئلۀ 3437:اگر ورثه میت با رضایت خودشان در تقسیم ترکه به توافق برسند و توافق نامهای را امضا کنند، نمیتوانند از آن عدول و رجوع کنند چه با قرعه تقسیم کرده باشند چه بدون آن.
مسئلۀ 3438:اگر دو یا چند نفر که وارث یکدیگرند بهطور ناگهانی بمیرند، مثلاً غرق شوند یا زیر آوار بمانند و معلوم نشود کدام یک زودتر مرده است، همه از همدیگر نسبت به آنچه قبل از مردن داشتهاند ارث میبرند و هر آنچه از هم ارث میبرند به سایر ورثه منتقل میشود اگر یکی از آنان دارایی دارد و دیگری ندارد، آنکه ندارد از آنکه دارد ارث میبرد و اگر به سبب حوادث دیگری مثلاً تصادف ماشین یا سقوط هواپیما یا آتش سوزی و یا سقوط از کوه از دنیا رفته باشند، اظهر آنست که همین حکم جاری است، اگرچه بهتر است با وارثان دیگر صلح کنند.
مسئلۀ 3439:طفل اگر زنده به دنیا بیاید ارث میبرد و اگر مرده به دنیا بیاید نمیبرد و اگر مشکوک باشد که زنده به دنیا آمده یا مرده احتیاط واجب آنست که در سهم او با دیگر وارثان مصالحه شود.
مسئلۀ 3440:حقوق بازنشستگان که به خانوادهها پرداخت میشود، اگر پسانداز دوران خدمت اوست، جزء ترکه میت محسوب میشود و پس از ادای بدهی و واجبات مالی و وصیت، به همۀ ورثه میرسد، ولی آن مبلغ که از طرف خود اداره که در آن خدمت میکرده یا اداره و سازمان بیمه پس از مرگ داده میشود، تابع مقرراتی است که بر آن حاکم است و مطابق آن به هر کس بدهند مال او میشود.
مسئلۀ 3441:اگر وارث، خنثای مشکل باشد یعنی با هیچ یک از علایم و نشانههای تعیین شده، مرد و زن بودن او مشخص نشود، نصف ارث یک مرد و نصف ارث یک زن به او تعلق میگیرد.
مسئلۀ 3442:کسی که از دنیا رفته است و هیچ وارثی ندارد و اموال او در زمان حضور امام معصوم(ع) به آن بزرگوار و در دوران غیت به فقیه جامع شرایط میرسد، حاکم شرع جامع شرایط وقتی میتواند اموال او را اخذ کند که پس از تفحص زیاد به این نتیجه برسد که هیچ وارثی ندارد.
مسئلۀ 3443:اگر کافری از دنیا برود و هیچ وارثی نداشته باشد اموال و دارایی او به امام معصوم(ع) و در دوران غیبت به فقیه جامع شرایط میرسد.
