دیه و انواع آن
مسئلۀ 3680:دیه مرد مسلمان آزاد، یکی از این شش چیز یا قیمت یکی از آنهاست:
1-صد شتر؛ در قتل عمد باید شتر بزرگ و پنج سال آن تمام باشد اگرچه میان نر و مادّه فرقی نیست، ولی بهتر است نر باشد.
2-دویست گاو؛ با همان خصوصیات شتر، که پنج سالشان تمام شده باشد و بهتر است نر باشند.
3- هزار گوسفند؛ شرایط بندهای یک و دو از جهت استحباب، در گوسفند لازم نیست.
4-هزار مثقال شرعی طلای سکهدار که هر مثقال آن هیجده نخود است- مثقال معمولی 24 نخود است و برابر (608/4 گرم) و مثقال شرعی 18 نخود و برابر با (456/3) گرم است و هر گرمی برابر با هزار میلی گرم «سوت» است.
5-ده هزار درهم- هر درهم (6/12) نخود نقره سکهدار و برابر (419/2) گرم است- و احوط آنست که ده هزار درهم نقره مسکوک برابر با قیمت هزار دینار طلای مسکوک باشد و کمتر نباشد و این احتیاط ترک نشود.
6- دویست حله که هر حله دو پارچه است و احوط آنست که اگر میخواهد حله بدهد، از حلههای معروف یمن باشد که در زمانهای گذشته معمول بوده است.
مسئلۀ 3681:قاتل در دادن هر کدام از این اصول ششگانه مخیر است و ولیّ خون یا دیگران، حق ندارد از گرفتن آنچه که به عنوان دیه میدهد خودداری کند.
مسئلۀ 3682:اقوی آنست که قاتل اگر به جای هر یک از اصول ششگانه بخواهد قیمت آنرا بدهد کفایت میکند و اگر بخواهد میان آنها تلفیق کند مثلاً نصف دیه را شتر و نصف دیگر را گاو بدهد یا نصفی از آنرا شتر و نصف دیگر را قیمت بدهد- در صورت تراضی و صلح، به عنوان قیمت باشد- اظهر آنست که کافی است.
مسئلۀ 3683:دیه قتل زن- مسلم یا ذمّی- بنا بر مشهور، نصف دیه قتل مرد است.
مسئلۀ 3684:دیه کامل یک مرد کافر اهل ذمّه، هشتصد درهم- برابر با(3/1934 گرم) نقره سکهدار- است، مگر در صورتی که در متن قرارداد ذمّه قید شده باشد دیه کافر ذمّی برابر با دیه مسلمان است و نظام اسلامی به علت مصالحی آن قرارداد را معتبر بداند. دیه زن کافر از اهل ذمّه بنا به مشهور نصف آنست. اگر قاتل مسلمان و اولین قتلش باشد، باید آن مقدار را به عنوان دیه بپردازد و بار دوّم چون قاتل عادت کرده با پرداخت اضافه مقدار دیه مسلم، از قاتل قصاص میشود و کافر غیر ذمّی را اگر چه بدون دلیل نمیتوان کشت و کشتن وی حرام است، ولی اگر کشته شد، دیه ندارد.
مسئلۀ 3685:اگر قتل در یکی از ماههای حرام- محرم، رجب، ذیقعده و ذیالحجّه- واقع شود، یکسوم دیه اضافه میشود و دو ماه متوالی نیز باید در ماههای حرام روزه بگیرد، همچنین است اگر قتل در حرم مکه واقع شده باشد.
مسئلۀ 3686:دیه قتل عمد در یک سال پرداخت میشود و دیه قتل خطایی ظرف مدّت سه سال، علی الظاهر در سه قسط پرداخت میشود و دیه شبه عمد را در دو سال و در دو قسط پرداخت میکنند و احوط رعایت آنست و مبدأ سال، زمان جنایت نیست، بلکه زمان توافق و تراضی است و در تمامی این موارد، ورثه و اولیای مقتول میتوانند با توافق، دیه را به صورت نقد یا اقساط زیادتری پرداخت کنند.
مسئلۀ 3687:در قتل عمد، انتخاب دیه و مقدار آن با توافق ورثه مقتول با قاتل، انجام میشود، مگر آنکه قبلاً روی همان اصول ششگانه که شرع مشخّص کرده به توافق رسیده باشند در این صورت انتخاب با قاتل است. ولی در قتل خطایی و شبه عمد، دهنده دیه، هر کدام از اصول ششگانه را که بخواهد میتواند بدهد و نیز میتواند یکی از آنها را انتخاب کند و قیمت آنرا بپردازد.
مسئلۀ 3688:ورثه مقتول و قاتل میتوانند به چیزی بیشتر یا کمتر از هر یک از آن شش چیزی که ذکر شد، با یکدیگر به توافق برسند.
