وضو و احکام آن(قسمت دوم)
شرایط وضو
درستی وضو 13 شرط دارد:
1و2- آب وضو باید پاک و مطلق باشد
مسئلۀ 394: وضو گرفتن با آب نجس و آب مضاف باطل است؛ اگرچه انسان نجس بودن یا مضاف بودن آنرا نداند یا فراموش کرده باشد و اگر با آن وضو نماز خوانده باشد، باید دوباره نماز خود را با وضوی صحیح بجا آورد.
مسئلۀ 395: اگر غیر از آب گل آلود مضاف، آب دیگری برای وضو ندارد، چنانچه وقت نماز تنگ باشد باید تیمّم کند و اگر وقت وسعت دارد بنا بر احتیاط واجب باید صبر کند تا آب صاف شود و وضو بگیرد.
3- آب وضو و فضایی که در آن وضو میگیرد باید مباح باشد.
مسئلۀ 396: وضو گرفتن با آب غصبی و آبی که معلوم نیست صاحبش راضی است یا نه، حرام و باطل است؛ ولی اگر سابقاً راضی بوده و انسان نداند از رضایتش منصرف شده یا نه، وضو صحیح است.
مسئلۀ 397: در صورتیکه آب وضو مباح باشد و از صورت و دستها در جای غصبی بریزد، باطل بودن وضو محل اشکال است، اگرچه احتیاط مستحب آنست که وضو را در جای مباح تجدید کند و نماز بخواند، مگر آنکه ریزش آب در محل غصبی، عرفاً تصرّف در آن به حساب آید.
مسئلۀ 398: وضو گرفتن در وضوخانۀ مدرسهها، مسافرخانهها و پاساژهایی که انسان نمیداند آنرا برای همۀ مردم ساختهاند و یا برای محصلان همان مدرسه و یا ساکنان آن مسافرخانه و پاساژ، اگر معمولاً مردم آنجا وضو میگیرند و از این راه وثوق و اطمینان پیدا میشود که جنبۀ عمومیدارد، اشکال ندارد.
مسئلۀ 399: وضوگرفتن از وضوخانۀ مساجدی که قصد نماز خواندن در آنها را ندارد در صورتی بیاشکال است که وضوخانه وقف عمومیشده باشد و اگر از وضو گرفتن مردم وثوق و اطمینان به وقف عمومی پیدا شود، کافی است.
مسئلۀ 400: وضوخانۀ مساجدی که وقف عمومی بودن آنها معلوم نیست، در صورتیکه به قصد خواندن نماز وضو بگیرد، پس از ادای یک رکعت نماز در آن مسجد میتواند با آن وضو در جای دیگر هم نماز بگذارد.
مسئلۀ 401: وضو گرفتن از جویها و نهرهای بزرگ گرچه انسان نداند که صاحبان آنها راضی هستند اشکالی ندارد، ولی اگر صاحبان آنها از وضو گرفتن نهی کرده باشند، بنا بر احتیاط واجب با آن آب وضو نگیرد.
مسئلۀ 402: اگر در صحن حرم یکی از امامان(ع) یا بزرگان، که درگذشته قبرستان بوده است حوض یا وضوخانهای بسازند، چنانچه انسان نداند زمین صحن را به عنوان خاص قبرستان وقف کردهاند، وضو گرفتن در آنجا اشکال ندارد.
4و5- ظرفی که آب وضو در آنست باید مباح بوده و از طلا و نقره نباشد.
مسئلۀ 403: اگر غیر از آبی که در ظرف غصبی و یا طلا و نقره قرار دارد آب دیگری نباشد، باید تیمّم کند و اگر وضو بگیرد، در صورتی که ارتماسی باشد، هم مرتکب کار حرام شده و هم وضویش باطل است، اما اگر وضوی ارتماسی نباشد، بلکه با ظرف، آب را به محل وضو بریزد یا پیمانه پیمانه بردارد و وضو بگیرد معصیت کرده، ولی صحت وضوی او بعید نیست چون نهی با افعال وضو متّحد نیست و متوجّه مقدّمات فعل است هر چند بهتر است که یک تیمّم اضافه کند و اگر آب دیگری داشته باشد و در ظرف غصبی یا طلا و نقره وضوی ارتماسی بگیرد، گناه کرده و وضویش هم باطل است، در غیر اینصورت فقط معصیت کرده، ولی وضوی او صحیح است.
6- باید اعضای وضو، هنگام شستن و مسح کشیدن پاک باشد.
مسئلۀ 404: اگر دست و صورت نجس باشد و بخواهد وضو بگیرد، باید قبل از وضو آنها را آب بکشد و اگر قبل از تمام شدن وضو و یا پس از آن عضوی را که شسته یا مسح کرده نجس شود، وضو صحیح است و نیز اگر غیر از اعضای وضو جای دیگری از بدن نجس باشد وضو صحیح است، ولی اگر مخرج ادرار یا مدفوع را تطهیر نکرده احتیاط مستحب آنست که اول آنرا آب بکشد و پس از آن وضو بگیرد.
مسئلۀ 405: اگر یکی از اعضای وضو قبلاً نجس بوده و بعد از وضو شک کند که آیا پیش از وضو آنرا آب کشیده یا نه، چنانچه میداند هنگام وضو توجه داشته و یا شک دارد که توجه داشته یا نه، وضو صحیح است، ولی چنانچه بداند هنگام وضو ملتفت پاک یا نجس بودن آنجا نبوده، بطلان وضو خالی از قوّت نیست و در هر صورت باید جایی را که نجس بوده آب بکشد.
مسئلۀ 406: اگر در صورت یا دستها بریدگی یا زخمی وجود داشته باشد و خون آنها هم قطع نشود، اگر آب ضرر داشته باشد، باید تیمّم کند و اگر ضرر ندارد، باید در آب کر و یا آب جاری فرو ببرد و زیر آب قدری فشار بدهد که خون بند آید و بعد به نیت وضوی ارتماسی صورت و یا دستها را بیرون آورد و تا هنگام قطع ریزش آب در نیت وضو باشد، در این صورت وضویش صحیح خواهد بود و اگر بعداً از زخم خونی خارج شود، مانند عارض شدن نجاست در یکی از اعضای وضو پس از تمام شدن شستوشوی آن عضو و یا پس از تمام شدن مسح آن، در صحت وضو خلل نمیرساند.
7- وقت کافی برای وضو داشته باشد.
مسئلۀ 407: اگر وقت نماز به اندازهای تنگ شده باشد که بترسد به خاطر وضو گرفتن، تمام نماز یا قسمتی از آن در خارج از وقت خوانده شود، در این صورت باید تیمّم کند مگر اینکه وقت تیمّم به اندازۀ وقت وضو و یا بیشتر باشد که در اینجا واجب است وضو بگیرد.
مسئلۀ 408: کسی که در تنگی وقت نماز باید تیمّم کند، اگر برای خواندن نماز وضو بگیرد، وضویش باطل است؛ ولی اگر به قصد قربت یا برای کار مستحبی مثل خواندن قرآن وضو بگیرد صحیح است، گرچه در هر صورت معصیت کرده است.
8- قصد قربت
مسئلۀ 409: واجب است وضو را برای انجام فرمان خداوند متعال بگیرد و اگر برای خنک شدن و خودنمایی کردن و یا انگیزههای غیر خدایی باشد، باطل است.
مسئلۀ 410: لازم نیست نیت وضو را به زبان بگوید یا از قلب خود بگذراند، ولی باید در تمام وضو متوجه باشد که وضو میگیرد بهطوریکه اگر از او بپرسند چه میکنی بگوید وضو میگیرم.
9- ترتیب
مسئلۀ 411: واجب است کارهای وضو را به ترتیبی که قبلاً گفته شد انجام دهد یعنی اول صورت، بعد دست راست و بعد دست چپ را بشوید و پس از آن سر وسپس پاها را مسح کند. باید پای چپ را پیش از پای راست مسح نکند، بلکه بنا بر احتیاط پای راست را پیش از پای چپ مسح کند و اگر به این ترتیب وضو نگیرد، باطل است.
10- کارهای وضو را پشت سر هم انجام دهد.
مسئلۀ 412: اگر بین کارهای وضو به قدری جدایی افتد که وقتی میخواهد عضوی را بشوید یا مسح کند رطوبت اعضایی که پیش از آن شسته یا مسح کرده خشک شده باشد، وضو باطل است و اگر فقط رطوبت عضوی که جلوتر از محلی است که میخواهد بشوید یا مسح کند خشک شده باشد، مثل زمانی که میخواهد دست چپ را بشوید، رطوبت دست راست خشک شده باشد و صورت تَر باشد وضو صحیح است، ولی احتیاط مستحب آنست که دوباره وضو بگیرد.
مسئلۀ 413: اگر خشک شدن رطوبت اعضا به خاطر گرمای شدید و حرارت زیاد بدن و مانند آن باشد وضو صحیح است، ولی برای مسح، رطوبت کافی باید داشته باشد.
مسئلۀ 414: راه رفتن در بین وضو اشکال ندارد، مثلاً اگر بعد از شستن صورت و دستها چند قدم راه برود و بعد سر و پاها را مسح کند، وضوی او صحیح است.
11- کارهای وضو را خود انسان انجام دهد.
مسئلۀ 415: در وضو شرط است که خود انسان کارهای وضو را انجام دهد، پس اگر دیگری او را وضو دهد یا در رساندن آب به صورت و دستها و مسح سر و پاها به او کمک کند، وضو باطل است.
مسئلۀ 416: یاری رساندن در مقدمات وضو مانند آوردن آب و گرم کردن آن و یا ریختن آب در کف دست و مانند آنچه در مقدمات بعیده و در مقدمات قریبه انجام میشود، اشکالی ندارد، گرچه ریختن آب در کف دست مکروه است؛ زیرا این کار نوعی مشارکت دیگری در وضوست.
مسئلۀ 417: کسی که نمیتواند کارهای وضو را انجام دهد باید نایب بگیرد و اگر نایب اجرت بخواهد در صورت توانایی باید بدهد، ولی لازم است خود او نیت وضو کند و با دست خود مسح کند و اگر خود نمیتواند مسح کند، نایب باید دست او را گرفته و به جای او مسح کند و اگر به این اندازه هم قدرت نداشته باشد، باید نایب از دست او رطوبت بگیرد و سر و پای ا و را مسح کند و در صورت اخیر بنا بر احتیاط واجب تیمّم هم بکند.
مسئلۀ 418: هر کدام از کارهای وضو را که میتواند به تنهایی انجام دهد نباید در آن کمک بگیرد، بلکه باید خودش انجام دهد.
12- استعمال آب برای انسان ضرری نداشته باشد.
مسئلۀ 419: با توجه به اینکه در شریعت اسلام به اصل سهولت در امر دین و نفی عُسر و حرج تأکید فراوان شده و احکام خداوند با توجه به وضع فعلی و تواناییهای شخص جعل شده است، بنابراین کسی که میترسد اگر وضو بگیرد مریض شود و یا اگر آب را به مصرف وضو برساند ممکن است خود او یا نفس محترمیتشنه بماند، نباید وضو بگیرد. حتی اگر نداند آب برای او ضرر دارد و وضو بگیرد و بعد معلوم شود زیان داشته، بنا بر احتیاط واجب باید تیمّم کند و با آن وضو نماز نخواند و اگر با آن وضو نماز خوانده، دوباره بجا آورد.
مسئلۀ 420: اگر رساندن آب به صورت و دستها به مقدار کمیکه وضو با آن صحیح است ضرر نداشته باشد و بیشتر از آن ضرر داشته باشد باید با همان مقدار کم وضو بگیرد.
13- در اعضای وضو مانعی برای رسیدن آب به بدن وجود نداشته باشد.
مسئلۀ 421: یکی دیگر از شرایط وضو این است که آب به بدن برسد و مانعی روی آن نباشد، بنابراین اگر چیزهایی مانند قیر، رنگ، لاک، چسب، گچ و یا سیمان که جسمیت دارند، مانع رسیدن آب به بدن شوند باید پیش از وضو آنها را برطرف کرد و اگر پس از وضو معلوم شود یکی از آن موانع وجود داشته و مانع رسیدن آب شده، وضو باطل است. موارد ضرورت و وضوی جبیره حکم خاص خود را دارد که در محل مناسب توضیح داده شده است.
مسئلۀ 422: رنگ موهایی که خانمها برای رنگ کردن مو یا ابروی خود به کار میبرند و نیز رنگ جوهر خودکار یا خودنویس که بر دست میماند چنانچه جسمیت نداشته باشد، برای وضو اشکال ندارد.
مسئلۀ 423: اگر زیر ناخن چرک باشد و ناخن هم معمولی باشد و باطن محسوب شود وضو اشکال ندارد. اگر ناخن را بگیرند، باید چرک را پاک کنند و بعد وضو بگیرند. اگر ناخن از حدّ معمول بلندتر باشد و زیر آن چرک باشد به اندازهای که از حد معمول بلندترست، چرکش را باید پاک کند و بعد وضو بگیرد.
مسئلۀ 424: اگر میداند چیزی به اعضای وضو چسبیده، ولی شک دارد که از رسیدن آب جلوگیری میکند یا نه، باید آنرا برطرف کند یا آب را به زیر آن برساند.
مسئلۀ 425: اگر قبل از وضو شک کند که آیا در اعضای وضو چیزی که مانع رسیدن آب به بدن باشد وجود دارد یا نه، در صورتی که احتمال وی قابل اعتنا و منشأ معقول داشته باشد، باید بررسی کند و در صورت صحت مانع را برطرف کند یا آنقدر دستش را حرکت دهد و آن عضو را بمالد تا اطمینان کند که آب به بدنش رسیده است.
مسئلۀ 426: عضوی را که باید شست یا مسح کرد هر قدر چرک باشد، اگر چرک آن مانع رسیدن آب به بدن نباشد، اشکال ندارد. همچنین اگر بعد از گچکاری و مانند آن چیز سفیدی که مانع رسیدن آب به پوست نمیشود بر دست بماند اشکالی ندارد؛ اما اگر شک کند که با بودن آن، آب به بدن میرسد یا نه، باید آنرا برطرف کند.
مسئلۀ 427: کسی که پیش از گرفتن وضو میدانسته که در یکی از اعضای وضو مانعی وجود دارد و وضوگرفته است و پس از آن شک کرده که آیا در حال وضو آب به زیر آن نفوذ کرده یا نه، اگر میداند در حال وضو متوجه مانع نبوده، بنا بر احتیاط تجدید وضو کند. اگر میداند متوجه بوده و یا اینکه نمیداند متوجه بوده یا نه، وضوی او صحیح است و نیاز به تجدید وضو نیست.
مسئلۀ 428: اگر بعد از وضو چیزی ببیند که مانع رسیدن آب به اعضای وضوست و شک کند که این مانع، پیش از وضو وجود داشته یا پس از وضو پیدا شده وضوی او صحیح است، مگر اینکه بداند در وقت وضو متوجه آن مانع نبوده که در اینصورت بنا بر احتیاط واجب باید دوباره وضو بگیرد. همچنین اگر بعد از وضو شک کند چیزی که مانع رسیدن آب است در بعضی اعضای وضو بوده یا نه، در صورتی که بداند یا احتمال دهد که در حال وضو متوجه آن محل بوده است، وضوی او صحیح است.
مسئلۀ 429: اگر در صورت، دستها، جلوی سر و یا روی پاها بر اثر سوختن تاول بزند، شستن و مسح روی آن کافی است. اگر تاول سوراخ شود، شستن آن قسمت که آشکار شده لازم است و رساندن آب به زیر پوست لازم نیست. اگر پوست یک قسمت کنده شود لازم نیست آب را به زیر قسمتی که کنده شده برساند؛ اما اگر پوستی که کنده شده گاهی به بدن میچسبد و گاهی بلند میشود باید آنرا جدا کند یا آب را به زیر آن برساند.