غسل
در شرع انور غسل عبارتست از شستن تمام بدن که در شرایط و یا زمانهای خاص، انسان با قصد و انگیزۀ الهی انجام می‏دهد و به همین جهت، غسل به دو قسم واجب و مستحب تقسیم می‏شود و هر یک از این دو را نیز می‏توان به دو صورت ترتیبی و ارتماسی انجام داد.
1- غسل ترتیبی‏
مسئلۀ 473: در غسل ترتیبی انسان ابتدا سر وگردن و سپس طرف راست و بعد طرف چپ بدن خود را می‌شوید، به‌هم زدن این ترتیب- عمداً یا سهواً یا به خاطرندانستن مسئله- در سر و گردن به‌طور قطع و در طرف راست و چپ بنا به احتیاط واجب، موجب باطل شدن غسل خواهد بود.
مسئلۀ 474: در غسل ترتیبی باید نصف عورت و نصف ناف را با طرف راست و نصف دیگر را با طرف چپ بشوید، گرچه بهتر است تمام عورت و ناف یک‌بار در ضمن طرف راست و یک بار نیز در ضمن طرف چپ شسته شود.
مسئلۀ 475: در غسل ترتیبی برای آنکه یقین پیدا کند که هر سه قسمت را کاملاً غسل داده، باید هر قسمتی را که می‏شوید مقداری از قسمتهای مجاور را نیز با آن بشوید. بلکه احتیاط مستحب آنست که دوباره تمام طرف راست گردن را با طرف راست بدن و تمام طرف چپ گردن را با طرف چپ بدن بشوید.
مسئلۀ 476: اگر پس از تمام شدن غسل معلوم شود قسمتی از بدن را نشسته و نداند آن قسمت کجای بدن است، باید دوباره غسل کند. اگر بداند مثلاً از طرف چپ بوده، اگر همان قسمت را به نیت غسل بشوید کافی است. اگر از طرف راست بوده باید پس از شستن آن قسمت دوباره طرف چپ را به نیت غسل بشوید و اگر از سر وگردن باشد باید پس از شستن آن مقدار، طرف راست و طرف چپ را هم به قصد غسل بشوید.
مسئلۀ 477: اگر قبل از تمام شدن غسل شک کند که قسمتی از بدن را شسته یا نه؟ در صورتی که قسمت مشکوک همان طرف چپ باشد، شستن همان قسمت کافی‏است و اگر در حال شستن طرف راست شک کند، سر و گردن یا قسمتی از آنها را شسته یا نه، می‏تواند به شک خود اعتنا نکند، ولی بهتر است همان قسمت را بشوید و سپس مابقی را به ترتیب غسل دهد. اگر پس از مشغول شدن به شستن طرف چپ، در شستن طرف راست یا قسمتی از آن شک کند، می‏تواند به شک خود اعتنا نکند، ولی‏ بهتر است همان قسمت مشکوک را شستشو داده و بعد مابقی را به ترتیب غسل دهد.
مسئلۀ 478: در غسل ترتیبی لازم نیست اعضای بدن از بالا به پایین شسته شوند بلکه هر نوع شستشو دادن آنها کفایت می‏کند. همچنین لازم نیست میان شستن اعضا، موالات و پشت سرهم بودن رعایت شود، بنابراین اگر فاصلۀ زیادی هم میان شستن اعضا واقع شود، غسل باطل نیست، مشروط بر آنکه حدث در میان شستن اعضا واقع نشود و در صورتی‌که واقع شود، غسل را باید تمام کند و برای نماز وضو نیز بگیرد. 
 
2- غسل ارتماسی‏
مسئلۀ 479: غسل ارتماسی عبارتست از اینکه انسان به نیت غسل طوری در آب فرو رود که آب همۀ بدن او را فرا گیرد.
مسئلۀ 480: در غسل ارتماسی اگر به نیت غسل به تدریج در آب فرو رود کافی است و غسل او صحیح است، گرچه احتیاط این است که یک‌باره در آب فرو رود. اگر بدون قصد و نیت غسل داخل آب شود و پس از آنکه تمامی بدن را آب احاطه کرد، از زیر آب بدن را به نیت غسل حرکت دهد، غسل او صحیح است، گرچه بهتر است بدن او عرفاً بیرون از آب باشد و از بیرون به نیت غسل ارتماسی وارد آب شود.
مسئلۀ 481: اگر بعد از غسل ارتماسی فهمید به مقداری از بدنش آب نرسیده، جای آن‎را بداند یا نداند باید دوباره غسل کند.
مسئلۀ 482: اگر برای غسل ترتیبی وقت نداشته باشد، ولی برای غسل ارتماسی وقت داشته باشد، باید غسل ارتماسی کند.
مسئلۀ 483: کسی که روزۀ واجب معین مانند روزۀ ماه مبارک رمضان و نذر معین گرفته یا برای حج یا عمره احرام بسته است نمی‏تواند غسل ارتماسی کند، ولی اگر به سبب فراموشی غسل ارتماسی کند، غسل او صحیح است، ولی اگر در ماه مبارک رمضان عمداً غسل ارتماسی کند، هم روزه‏اش باطل است و هم غسلش، ولی در باب احرام، اگر غسل ارتماسی کند، مرتکب معصیت شده، ولی احرامش باطل نمی‏شود. 
 
                                               احکام غسل‏
مسئلۀ 484: غسل ارتماسی اگر با آب قلیل انجام شود، واجب است تمام بدن پاک باشد، ولی در غسل ترتیبی اگر تمام بدن نجس باشد در صورتی‌که هر قسمت را پیش از غسل دادن آب بکشد غسل صحیح است.
مسئلۀ 485: غسل ارتماسی اگر در آب کر یا جاری یا آبشار و یا باران شدید که تمامی بدن را احاطه می‏کند، باشد، بنا بر اقوی‏ لازم نیست بدن قبل از غسل پاک باشد، گرچه پاک بودن بدن قبل از غسل موافق احتیاط است.
مسئلۀ 486: در غسل تمام اعضای بدن که ظاهر است و دیده می‏شود، باید شسته شود و اگر به اندازة سر مویی از بدن نشسته بماند، غسل باطل است. در غسل ارتماسی‏ باید دوباره غسل کرد و در غسل ترتیبی مطابق دستور غسل ترتیبی عمل کرد، ولی شستن جاهایی که دیده نمی‏شوند مانند درون بینی و گوش واجب نیست.
مسئلۀ 487: اگر سوراخ جای گوش‌واره و مانند آن به قدری گشاد باشد که داخل آن دیده شود باید آن‎را شست، ولی اگر دیده نشود شستن داخل آن لازم نیست.
مسئلۀ 488: جاهایی از بدن که مشکوک است و نداند ظاهر بدن است یا نه، بنا بر احتیاط واجب باید شسته شود.
مسئلۀ 489: در غسل لازم است که آب به پوست بدن برسد، بنابراین چیزی که مانع رسیدن آب به پوست بدن باشد، باید برطرف شود و اگر پیش از آنکه یقین پیدا کند که آن مانع برطرف شده یا نه، غسل کند، غسلش باطل است. اگر موقع غسل شک کند چیزی که مانع رسیدن آب است در بدن او هست یانه، باید بررسی کند تا مطمئن شود که مانعی نیست، مگر اینکه احتمال ضعیف و غیر عقلایی باشد.
مسئلۀ 490: در غسل، موهای کوتاه بدن که عرفاً جزء بدن محسوب می‏شوند باید شسته شوند، بلکه بنا بر احتیاط واجب شستن موهای بلند نیز لازم است و در هر صورت پوست بدن که زیر مو واقع شده باید شسته شود.
مسئلۀ 491: تمام شرایطی که برای صحت وضو گفته شد در غسل نیز معتبرست، به جز اینکه در غسل از بالا به پایین شستن اعضاء و فاصله نشدن میان شست‌وشوی‏ اعضای غسل لازم نیست. بنابراین اگر کسی صبح غسل کند و سر و گردن را بشوید و پس از چند ساعت یا آخر روز طرف راست را و پس از مدتی طرف چپ را بشوید غسلش صحیح است، به شرط آنکه در این میان کاری که وضو را باطل می‌کند، انجام نداده باشد.
مسئلۀ 492: کسی‌که نمی‏تواند از بیرون آمدن ادرار و مدفوع خود جلوگیری کند، اگر به اندازه‏ای که غسل کند و نماز بخواند، می‏تواند از بیرون آمدن ادرار و مدفوع جلوگیری کند، بنا بر احتیاط واجب باید هر قسمت را فوراً پس از قسمت دیگر غسل دهد و پس از غسل نیز فوراً نمازش را بخواند. حکم مستحاضه که بعداً گفته می‏شود نیز چنین است.
مسئلۀ 493: اگر کسی یقین دارد که غسل بر او واجب است، ولی شک کند که غسل کرده یا نه، باید غسل کند. اگر شک کند غسل بر او واجب شده یا نه لازم نیست غسل کند. اگر مدتی پس از غسل کردن شک کند غسلش درست بوده یا نه لازم نیست دوباره غسل کن، ولی اگر بعد از خواندن نماز در اصل غسل کردن شک کند با احتمال توجه در هنگام نماز، نمازهایی که خوانده صحیح است، ولی برای نمازهای بعدی باید غسل کند.
مسئلۀ 494: اگر در بین غسل کاری که وضو را باطل می‏کند از انسان سر بزند بنا بر احتیاط باید غسل را از سر بگیرد و وضو نیز بگیرد.
مسئلۀ 495: کسی که چند غسل به عهده دارد، چه واجب و چه مستحب، می‏تواند همه را جدا جدا انجام دهد یا به نیت همۀ غسلها یک غسل انجام دهد.
مسئلۀ 496: اگر وقت نماز واجب داخل شده باشد انسان می‏تواند به نیت واجب یا به قصد قربت غسل کند. اگر قبل از دخول وقت نماز واجب بخواهد غسل کند، اگر به نیت طهارت از جنابت یا به قصد قربت مطلق غسل کند، غسلش صحیح است، ولو اینکه قصد نماز هم داشته باشد.
مسئلۀ 497: اگر یقین کند وقت نماز واجب داخل شده و به نیت واجب غسل کند و بعداً معلوم شود که هنوز وقت واجب داخل نشده، غسل او صحیح است.
مسئلۀ 498: اگر به گمان اینکه به اندازة غسل و نماز وقت باقی است به نیت نماز ادا غسل کند و پس از غسل بفهمد که به اندازة غسل و نماز ادا وقت نبوده و درنتیجه نمازش قضا شده است، در این صورت اگر غسل را به قصد طهارت و قربت مطلقه انجام داده باشد، صحیح است و اگر به نیت ادا غسل کرده باشد، محل اشکال است. 
 
                           صفحه قبلی                                    صفحه بعدی