سایر مسائل حیض
مسئلۀ 567: زنان مضطربه و مبتدیه و ناسیه و صاحب عادت عددیه، اگر خونی ببینند که نشانههای حیض را داشته باشد، باید از اول عبادت را ترک کنند و چنانچه بعد بفهمند که حیض نبوده (مثلاً از سه روز کمتر باشد)، باید عبادتهایی را که بجا نیاوردهاند، قضا کنند و اگر نشانههای حیض را نداشته باشد، بنا بر احتیاط واجب کارهای استحاضه را بجا آورند و کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کنند.
مسئلۀ 568: زنی که دارای عادت عددیه و یا وقتیه و یا هم عددیه و هم وقتیه است، اگر دو ماه متوالی بر خلاف عادت اولی خون ببیند که از حیث وقت یا عدد و یا در هر دو شبیه به هم باشند، عادت او از اول تغییر پیدا کرده و به آنچه که در این دو ماه دیده است برمیگردد.
مسئلۀ 569: در اینجا مقصود از یک ماه ابتدای خون دیدن است تا سی روز نه از روز اول ماه تا آخر ماه.
مسئلۀ 570: زنی که بهطور معمول بر طبق عادت در هر ماه یکبار خون میبیند، اگر دوبار خون ببیند و خون اولی و دومی هر دو کمتر از سه روز نبوده و نشانههای حیض را داشته باشد و ایامی که پاک شده و خون ندیده است، کمتر از ده روز نباشد، باید هر دو خون را حیض قرار دهد.
مسئلۀ 571: اگر زن خونی ببیند که کمتر از سه روز نباشد و دارای نشانههای حیض نیز باشد، سپس ده روز یا بیشتر خونی ببیند که نشانههای استحاضه را داشته باشد و بعد از آن خونی ببیند که سه روز یا بیشتر است و نشانههای حیض را داشته، خون اولی و دومی را حیض و خون وسطی را استحاضه قرار دهد.
مسئلۀ 572: اگر زن قبل از ده روز بهطور کلّی پاک شود و بداند که در باطن خون نیست، باید برای عبادتهای خود غسل کند، اگرچه گمان داشته باشد که پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون میبیند، ولی اگر یقین یا اطمینان داشته باشد که پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون میبیند، نباید غسل کند و نمیتواند نماز بخواند و باید به احکام حائض عمل کند.
مسئلۀ 573: اگر زن پیش از ده روز پاک شود و احتمال دهد که در باطن خون هست باید با مقداری پنبه خود را امتحان کند، پس اگر پاک بود غسل کند و عبادتهایخود را بجا آورد و اگر پاک نبود و خون به صفات حیض باشد به ترتیب زیر عمل کند:
1- اگر در عدد حیض عادت ندارد یا عادت او ده روز است، باید صبر کند تا اگر پیش از ده روز یا سر ده روز پاک شد، غسل کند و اگر ده روز گذشت، سر ده روز غسل کند.
2- اگر در حیض عادت ندارد، مقدار حیض او بر طبق دستوراتی که برای مبتدیه و مضطربه و ناسیه گفته شد، معین میشود.
3- اگر عادت دارد و عادت او کمتر از ده روز است، چنانچه بداند پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز پاک میشود، نباید غسل کند و اگر احتمال میدهد خونریزی او از ده روز میگذرد، احتیاط واجب آنست که تا دو روز دیگر عبادت را ترک کند و بعد از دو روز تا روز دهم کارهای استحاضه را انجام دهد و کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز از خون پاک شد، تمامش حیض است و اگر از ده روز گذشت باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادتهایی را که بعد از روزهای عادت بجا نیاورده است، قضا کند.
مسئلۀ 574: اگر کسی چند روز را حیض قرار داده و عبادت نکند و بعد بفهمد حیض نبوده است، باید نماز و روزهای را که در آن روزها بجا نیاورده است، قضا کند و اگر چند روز را به گمان اینکه حیض نیست عبادت کند و بعد بفهمد حیض بوده، چنانچه آن روزها را روزه گرفته، باید قضای آنرا بجا آورد.
مسئلۀ 575: زن میتواند با جلوگیری از خون حیض طوری که ضرر نداشته باشد و تفصیل آن در احکام پزشکی آمده است، در ماه رمضان تمام ماه را روزه بگیرد و یا در موسم حجّ و عمره آنها را بدون ابتلای به حیض بجای آورد.
مسئلۀ 576: اگر زن چیزی و دستگاهی را داخل رحم کند که خون حیض، استحاضه یا نفاس را بکشد یا طوری کند که از بیرون آمدن جلوگیری شود طوری که خون حیض، نفاس یا استحاضه به فضای حیض وارد نشود، ظاهر آنست که احکام خون حیض، استحاضه و نفاس جاری نیست. نیز اگر زن در ایام عادت باشد و بعد از آنکه به مدّت دو روز خون حیض دید از روز سوّم کاری کند که خون بهطور کلّی از بین برود و در فضای بیرونی فرج خون حیض نباشد، احکام حیض جاری نیست، اگرچه احتیاط امری مطلوب است.
غسل استحاضه
از جمله خونهایی که از زن خارج میشود خون استحاضه است و زن را در موقع دیدن این خون «مستحاضه» مینامند. این خون بهطور معمول و در بیشتر اوقات زرد رنگ و سرد و بدون فشار و سوزش است و هیچگونه غلظتی ندارد، ولی ممکن است گاهی به رنگ سیاه یا سرخ و گرم و غلیظ باشد و همچنین با فشار و سوزش خارج شود.
مسئلۀ 577: خون استحاضه بر سه قسم است:
1 – قلیله؛ خونی است که هنگام بیرون آمدن به درون پنبهای که خانمها برمیدارند نفوذ نکند و تنها روی پنبه آلوده شود.
2 – متوسطه؛ خونی است که هنگام بیرون آمدن به درون پنبه نفوذ کند و از طرف دیگر آن خارج شود و به پارچهای که معمولاً خانمها برای جلوگیری از خون بر میدارند، نرسد.
3 – کثیره؛ خونی است که به درون پنبه نفوذ کند و از طرف دیگر آن خارج شود و به پارچه نفوذ کند.
مسئلۀ 578: مستحاضه با توجه به حالتهای سهگانه دارای وظایف زیر است:
1- در استحاضۀ قلیله واجب است برای هر نماز(حتی نافله) وضو بگیرد و احتیاطاً پنبه را عوض کند یا آب بکشد و ظاهر فرج را اگر آلوده شده باشد، تطهیر کند.
2- در استحاضۀ متوسطه واجب است برای نماز صبح غسل کند و تا صبح بعد برای هر نماز هر چند نافله باشد وضو بگیرد و احتیاطاً وضوی نماز صبح را قبل از غسل انجام دهد و پنبه و دستمال را عوض یا تطهیر کند و ظاهر مخرج خون را نیز آب بکشد.
3- در استحاضۀ کثیره واجب است برای نماز صبح یک غسل و برای نماز ظهر و عصر یک غسل دیگر و برای نماز مغرب و عشا غسل دیگری انجام دهد و احتیاطاً برای هر نمازی ولو اینکه نافله باشد، پیش از غسل به نیت رجا وضو بگیرد، با این شرط که میان نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشا خیلی فاصله نیندازد. اگر بین نمازها فاصله انداخت، واجب است برای هر نمازی غسل جداگانه کند و باید برای آنها دستمال و یا پنبه را عوض کرده یا تطهیر کند و مخرج خون را هم آب بکشد.
مسئلۀ 579: در استحاضۀ متوسطه باید برای نماز صبح غسل کند، چنانچه عمداً یا به سبب فراموشی برای نماز صبح غسل نکرد، باید برای نماز ظهر و عصر غسل کند و اگر برای نماز ظهر و عصر غسل نکرد، باید پیش از نماز مغرب و عشا غسل کند، چه خون بیاید یا قطع شده باشد و نمازی که بدون غسل خوانده را باید قضا کند.
مسئلۀ 580: در تمام مواردی که وظیفۀ مستحاضه غسل است، اگر غسل برایش مشقّت دارد بهطوریکه قابل تحمل نیست و یا در اثر غسل احتمال ضرر یا بیماری یا ادامۀ بیماری و شدت آن وجو د دارد، واجب است به جای هر غسل یک تیمّم کند. اگر برای نماز صبح غسل کند و برای او ضرری نداشته باشد ولی غسل برای نماز ظهر و عصر و یا مغرب و عشا موجب حَرَج یا ضرر شود، باید برای نماز صبح غسل را انجام داده و برای نماز ظهر و عصر و یا مغرب و عشا به ترتیبی که گفته شد، تیمّم کند.
مسئلۀ 581: اگر زن مستحاضه یکی از کارهایی را که بر او واجب است، ترک کند، مانند وضو یا غسل و حتی عوض کردن پنبه و دستمال و تطهیر مخرج خون بنا بر اقوی نمازش باطل است.
مسئلۀ 582: در صورتیکه زن مستحاضه نداند استحاضۀ او از کدام قسم است، واجب است هنگام نماز با قرار دادن مقداری پنبه وضع خود را وارسی کرده و آنگاه به وظیفۀ خود عمل کند و اگر اطمینان داشته باشد تا وقتیکه میخواهد نماز را بجا آورد، استحاضۀ او تغییر نمیکند، قبل از داخل شدن وقت نماز هم میتواند خود را وارسی کند و به همان وارسی اکتفا کند.
مسئلۀ 583: مستحاضه اگر قبل از آنکه خود را وارسی کند مشغول نماز شود، چنانچه قصد قربت داشته و به وظیفۀ خود عمل کرده باشد(مثلاً استحاضهاش قلیله بوده و به وظیفۀ قلیله عمل کرده است) نمازش صحیح است. اگر قصد قربت نداشته یا عمل او مطابق وظیفهاش نبوده است (مثلاً استحاضۀ او متوسط بوده و به وظیفۀ قلیله رفتار کرده است) نمازش باطل است.
مسئلۀ 584: زنی که نمیتواند خود را وارسی کند، در صورتیکه حالت سابقه را میداند که استحاضۀ او قلیله یا متوسطه یا کثیره بوده، طبق همان حالت سابق عمل کند و اگر حالت سابقه را نمیداند، در صورتیکه میان متوسطه و کثیره مردّد باشد، به وظیفۀ متوسطه عمل کند، گرچه بهتر است در هر کدام از این فروض حداکثر را اخذ کند. در صورت مردّد شدن بین قلیله و متوسطه، وظیفۀ متوسطه و در صورت مردد شدن بین متوسطه و کثیره، وظیفۀ کثیره را انجام دهد.
مسئلۀ 585: در صورتیکه زن مستحاضه خود را بررسی کند و ببیند که خون وجود ندارد، حتی اگر بداند بعداً خون خواهد آمد، میتواند با وضویی که دارد نماز بخواند.
مسئلۀ 586: خون استحاضه در صورتی وضو و غسل را باطل میکند که بیرون آمده باشد، اگر چه کم باشد، ولی اگر در باطن باشد و بیرون نیامده باشد، موجب بطلان وضو و غسل نیست.
مسئلۀ 587: زن مستحاضه واجب است برای نمازهای واجب و مستحب وضو بگیرد، گرچه واجب بودن وضو به نیت رجا در استحاضۀ کثیره از باب احتیاط است همچنین اگر بخواهد نمازی را که خوانده احتیاطاً دوباره بخواند یا نمازی را که تنها خوانده دوباره با جماعت بخواند و یا نماز نافله بخواند، باید تمام کارهایی را که برای استحاضه گفته شد انجام دهد، ولی برای خواندن نماز احتیاط و سجده و تشهد فراموش شده و سجدۀ سهو در صورتیکه آنها را فوراً بعد از نماز بجا آورد، لازم نیست کارهای استحاضه را انجام دهد.
مسئلۀ 588: هرگاه استحاضۀ قلیله، متوسطه شود و یا متوسطه، کثیره شود باید طبق حالت جدید به وظیفۀ خود عمل کند.
مسئلۀ 589: هرگاه استحاضه تبدیل به متوسطه یا قلیله شود، باید برای اولین نماز وظیفۀ مستحاضۀ کثیره را انجام دهد و برای نمازهای بعدی به وظیفۀ متوسطه یا قلیله عمل کند و هرگاه خون او قطع شود، باید برای اولین نماز پس از قطع شدن خون به وظیفهای که پیش از قطع شدن خون داشت، عمل کند.
مسئلۀ 590: اگر قبل از نماز، خون استحاضۀ قلیله به متوسطه و یا متوسطه به کثیره تبدیل شود، بر طبق حالت جدید باید عمل کند، اگر قلیله، متوسطه شده است به وظیفۀ متوسطه عمل بکند و اگر متوسطه، کثیره شده است باید به وظیفۀ کثیره عمل کند و اگر قبلاً برای متوسطه غسل کرده، برای کثیره مجدداً غسل کند.
مسئلۀ 591: اگر در وسط نماز استحاضۀ متوسطه تبدیل به کثیره شود، واجب است نماز را رها کند و برای استحاضۀ کثیره غسل کند و به قصد رجا، وضو هم بگیرد و احتیاطاً وضو را قبل از غسل انجام دهد و کارهای دیگر آنرا هم انجام دهد و همان نماز را بخواند. اگر نه برای غسل و نه برای وضو وقت ندارد، باید دو تیمّم کند، یکی بدل از غسل و دیگری بدل از وضو. اگر برای یکی از آنها وقت ندارد، باید به جای آن تیمّم کند و دیگری را بجا آورد، ولی اگر برای تیمّم هم وقت ندارد، نمیتواند نماز را بشکند و باید نماز را تمام کرده و بنا بر احتیاط واجب قضا هم بکند. اگر در بین نماز استحاضۀ قلیلۀ او متوسطه یا کثیره شود نیز چنین است.
مسئلۀ 592: در صورتیکه بین نماز خون استحاضه قطع شود و وی نداند در باطن هم قطع شده یا نه، اگر بعد از نماز بفهمد که قبل از آن قطع شده است، واجب است وضو، غسل و نماز را دوباره انجام دهد.
مسئلۀ 593: زنی که مستحاضۀ کثیره یا متوسطه است، اگر قبل از داخل شدن وقت نماز، برای نماز غسل کند، کافی نیست. حتی اگر نزدیک اذان صبح برای نماز شب غسل کند و نماز شب را بخواند، در صورتیکه خون استمرار داشته باشد، احتیاطاً بعد از داخل شدن وقت صبح باید دوباره وضو و غسل را بجا آورد.
مسئلۀ 594: اگر خون استحاضه قبل از نماز بیاید و زن برای آن خون وضو و غسل انجام دهد، بنا بر احتیاط واجب در صورت ادامۀ خونریزی، موقع نماز، وضو و غسل را باید انجام دهد.
مسئلۀ 595: اگر مستحاضه بداند یا احتمال دهد که پیش از گذشتن وقت نماز به کلّی پاک میشود یا به اندازة خواندن نماز خون قطع میشود، بنا بر احتیاط واجب باید صبر کند و نماز را وقتی که پاک است، بخواند.
مسئلۀ 596: اگر زن مستحاضه وضو گرفته و غسل هم بکند و پس از وضو و غسل خونش در ظاهر قطع شود و بداند اگر به تأخیر اندازد بهطور کلّی پاک خواهد شد و نماز را در حال پاکی کامل بجا خواهد آورد، واجب است احتیاطاً به تأخیراندازد و موقعی که بهطور کلّی پاک شد، دوباره وضو بگیرد، غسل کند و نمازش را بخواند.
مسئلۀ 597: مستحاضه اگر بداند از آن هنگام که مشغول وضو و غسل شده، خون از او بیرون نیامده است و میداند بعد از نماز هم خون بیرون نمیآید، میتواند پس از وضو و غسل نماز را به تأخیر اندازد.
مسئلۀ 598: مستحاضۀ کثیره یا متوسطه وقتی بهطور کلّی از خون پاک شد باید غسل کند، ولی اگر بداند از وقتی که برای نماز سابق غسل کرده، دیگر خون نیامده است، لازم نیست دوباره غسل کند.
مسئلۀ 599: مستحاضۀ قلیله بعد از وضو و مستحاضۀ متوسطه و کثیره بعد از وضو و غسل، واجب است فوراً مشغول خواندن نماز شوند و گفتن اذان و اقامه و خواندن دعاهای پیش از نماز بهطور معمول و متعارف مانعی ندارد همچنانکه انجام کارهای مستحب نیز در حد متعارف در نماز اشکال ندارد.
مسئلۀ 600: اگر مستحاضه بین غسل و نماز فاصله بیندازد، باید دوباره غسل کند و بلافاصله مشغول نماز شود، ولی اگر بعد از غسل خون خارج نگردد، غسل دیگر لازم نیست.
مسئلۀ 601: اگر خون استحاضه قطع نشده و جریان داشته باشد، چنانچه بتواند از آن جلوگیری کند و برای او ضرر نداشته باشد، باید پیش از غسل و بعد از آن، به وسیلۀ پنبه از آمدن خون جلوگیری کند تا نمازش تمام شود. چنانچه کوتاهی کند و خون بیاید، باید غسل، وضو و نماز خود را دوباره بجا آورد.
مسئلۀ 602: اگر در موقع غسل خون قطع نشود، غسل صحیح است، ولی اگر در بین غسل، استحاضۀ متوسطۀ او کثیره شود، بنا بر احتیاط واجب آنرا دوباره انجام دهد.
مسئلۀ 603: روزۀ زنانی که در حال استحاضۀ کثیره یا متوسطه هستند، بنا بر احتیاط واجب در صورتی صحیح است که برای نماز مغرب و عشای شب قبل از روزه گرفتن، غسل کنند و نیز در روز غسلهایی را که برای نمازهای یومیه واجب است، انجام دهند، ولی اگر برای نماز مغرب و عشای شب قبل غسل نکنند و برای خواندن نماز شب، پیش از اذان صبح غسل کنند و در روز هم غسلهایی را که برای نمازهای یومیه واجب است بجا آورند، روزۀ آنها صحیح است.
مسئلۀ 604: احتیاط واجب آنست که زن مستحاضه در تمام روزی که روزه است، به اندازهای که میتواند و برای او ضرر ندارد، از بیرون آمدن خون جلوگیری کند.
مسئلۀ 605: اگر بعد از نماز عصر مستحاضه شود و تا غروب آفتاب غسل نکند، روزۀ او صحیح است.
مسئلۀ 606: نماز آیات، مانند سایر نمازها، بر زنان مستحاضه واجب است و هنگام خواندن آن، باید همان وظائف نمازهای یومیه را انجام دهند و اگر بخواهند نماز آیات و نمازهای یومیه را با هم بخوانند، باید برای هر کدام جداگانه به وظائف خود عمل کنند و احتیاط واجب آنست که هر دو را با یک غسل و یک وضو بجا نیاورند.
مسئلۀ 607: اگر زنان مستحاضه بخواهند غیر از نماز کارهای دیگری را که طهارت در آنها شرط است انجام دهند، در صورتیکه قلیله باشند، وضویی را که برای نماز واجب یومیه گرفتهاند، کافی نیست، بلکه بنا بر احتیاط واجب وضوی دیگری نیز برای عمل بعدی باید بگیرند و هر چه عمل تکرار شود، وضو نیز تکرار میشود؛ ولی برای دخول در مساجد بهطور مطلق و توقّف در آنها وضو لازم نیست. چنانچه مستحاضۀ کثیره یا متوسطه بخواهد پیش از وقت نماز جایی از بدن خود را به خط قرآن برساند، باید علاوه بر وضو غسل را هم انجام دهد.
مسئلۀ 608: بنا بر احتیاط زنان مستحاضه در حالت استحاضه، نماز قضا بجا نیاورند، مگر اینکه وقت نماز تنگ شده باشد که در این صورت باید برای هر نماز قضا، کارهایی را که برای ادا بر ایشان واجب است، انجام دهند.
مسئلۀ 609: رفتن زنان مستحاضه به مسجدالحرام و نیز مسجدالنّبی(ص)یا توقّف در مساجد دیگر و خواندن سورههای قرآنی که سجدۀ واجب دارند، اشکال ندارد؛ ولی نزدیکی شوهر با آنان، در صورتیکه مستحاضۀ متوسطه یا کثیره باشد، بنا بر احتیاط واجب در صورتی حلال میشود که غسل کند و چنانچه غسل کند و کارهای دیگری را که برای نماز واجب است (مثل وضو) انجام نداده باشد، نزدیکی شوهر با او اشکال ندارد و چنانچه برای نماز غسل کرده باشد، برای نزدیکی کردن غسل دیگری لازم نیست.