صورت حجّ تمتّع
حج تمتّع ترکیبی از دو واجب و دو عمل عبادی است که عمرة تمتّع و حجّ تمتّع نامیده میشوند و بهطور فشرده به ترتیب زیر بیان میشود:
الف- عمرة تمتّع
مسئلۀ 1928:در عمرة تمتّع شش امر واجب است:
1- نیت عمرة تمتّع.
2- احرام بستن از یکی از میقاتها؛ در احرام سه چیز واجب است:
الف- نیت و قصد احرام.
ب- پوشیدن دو لباس احرام که یکی را «ازار» و دیگری را «رداء» مینامند.
ج- تلبیه، یعنی گفتن به این نحو: «لَبَّیک أَللَّهُمَّ لَبَّیک، لَبَّیک لاَ شَرِیک لَک لَبّیک، إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَۀ لَک وَ الْمُلْک (لَک)، لاَ شَرِیک لَک لَبَّیک».
3- خانة خدا را بدین ترتیب طواف کند، از حجر الاسود، شروع کند و هفت مرتبه دور خانة خدا بچرخد، به هر گردش به دور خانة خدا، یک شوط گفته میشود و شوط هفتم را در مقابل حجر الاسود تمام کند یعنی از حجر الاسود شروع و به حجر الاسود ختم کند.
4- نماز طواف عمرة تمتّع را به این ترتیب بجای آورد: بعد از اتمام طواف واجب، پشت مقام ابراهیم قرار گیرد و دو رکعت نماز مانند نماز صبح به نیت نماز طواف عمرة تمتّع بخواند.
5- سعی بین صفا و مروه کند، یعنی بعد از آنکه نماز طواف عمرة تمتّع را بجای آورد، حرکت کند و میان دو کوه صفا و مروه را که دو کوه معروف هستند، سعی کند، به این ترتیب که از صفا شروع کند و به مروه برود و از مروه به صفا برگردد و تعداد سعی هفت مرتبه باید باشد و هر مرتبه را مانند دور زدن در اطراف خانة خدا یک «شوط» میگویند، بنابراین رفتن از صفا به مروه یک شوط و بازگشتن از مروه به صفا شوط دوّم است و همین طور تا اینکه هفت شوط تمام شود، سعی را از صفا شروع و به مروه ختم کند.
6- تقصیر، یعنی بعد از آنکه سعی را تمام کرد، برای قصد قربت و امتثال فرمان خداوند و با نیت خالص، مقداری از ناخنهای دست یا پا یا کمی از موی سر، شارب یا ریش خود را با قیچی و مانند آن کوتاه کند و بهتر و به احتیاط نزدیکتر این است که هم ناخن را کوتاه کند و هم مقداری از مو را و تراشیدن سر و کندن مو کافی نیست.
ب- حجّ تمتّع
مسئلۀ 1929:در حجّ تمتع چهارده امر واجب است:
1- نیت حجّ تمتّع.
2- احرام و آن مانند احرام عمرة تمتّع است، جز اینکه در احرام حجّ باید از مکة معظّمه به قصد حج تمتّع احرام ببندد.
3- وقوف در عرفات یعنی آن کسی که به نیت احرام حجّ تمتّع محرم شده است، ظهر روز عرفه، نهم ذیالحجّه، به قصد قربت و امتثال امر الهی در عرفات باشد و در آنجا نیت وقوف کند و بنا بر احتیاط واجب از اوّل ظهر روز نهم به عرفات برود و تا غروب شرعی در آنجا بماند.
4- وقوف در مشعرالحرام، به این ترتیب که حاجی پس از انجام وقوف در عرفات، هنگام غروب شب عید قربان، باید به مشعرالحرام کوچ کند، بهطوری که نماز مغرب و عشا را در مشعر بخواند، وقوف در مشعر نیز از عبادات است و باید به قصد قربت و امتثال فرمان خداوند، انجام شود و وقت آن از طلوع فجرتا طلوع آفتاب روز عید است و بنا بر احتیاط واجب، شب دهم را هم باید تا طلوع فجر به قصد قربت در مشعر به سر برد.
واجبات مِنا در عید قربان عبارتند از:
5- رمی جمرة عقبی یا «عقبه»، یعنی زدن هفت ریگ به آن محل به پیروی از حضرت ابراهیم خلیل(ع) که در این مکان شیطان را رمی کرد و به او سنگ زد.
6- قربانی کردن؛ که انسان مخیر است در آن روز شتر، گاو یا گوسفند، قربانی کند و غیر از اینها حیوانات دیگر کفایت نمیکند.
7- تراشیدن سر و یا کوتاه کردن مو و ناخن- تقصیر. حاجی مرد در صورتی که اولین حجّشان باشد، احتیاطاً سرشان را بتراشند، ولی در صورتی که اولین حجّشان نباشد، بین حلق (تراشیدن موی سر) و تقصیر مخیر است ، اما زنان فقط باید تقصیر کنند.
اعمال مکة مکرّمه که عبارت است از:
8- طواف.
9- نماز طواف.
10- سعی بین صفا و مروه.
11- طواف نسا.
12- نماز طواف نساء.
اعمال مِنا در روزهای یازدهم و دوازدهم و برای بعضیها سیزدهم ذیالحجّه که عبارت است از:
13-بیتوته، یعنی شب ماندن در مِنا.
14- رمی جمرات سهگانة اولی، وسطی و عقبی و در هر روز باید به هر یک از جمرات سهگانه هفت ریگ بزند.
عمرۀ مفرده
مسئلۀ 1930:یکی از مستحبّات مؤکده، عمرة مفرده است که در روایات اسلامی از آن به حجّ اصغر تعبیر شده است و در تمام اوقات سال میتوان بجای آورد و در ماه رجب تأکید بیشتری شده است. چیزهایی که در عمرة مفرده لازم و شرط است، عبارتند از:
1- نیت، 2- احرام، 3- طواف خانة خدا، 4- نماز طواف، 5- سعی بین صفا و مروه، 6- تراشیدن سر یا تقصیر، 7- طواف نسا، 8- نماز طواف نسا. چون عمرة مفرده نیز از عبادات است باید تمام اعمال آن با قصد قربت و امتثال فرمان الهی انجام یابد. تفصیل مسائل حج و احکام هر یک از موارد و احکام حجّ و عمره و خصوصیات آنها در مناسک حج بیان میشود.
